Artikelen

Artikelen over de Tweede Wereldoorlog aan de hand van onze bronnen.

De grote spelers: de kunstmarkt in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog

Al voor de Tweede wereldoorlog Nederland bereikt bereiden de nazi’s de grootste kunstroof in de geschiedenis voor. Na de inval op 10 mei 1940 explodeert de Nederlandse kunsthandel. De kunstcollecties van vele Joodse families vormen het middelpunt van een grootschalig systeem van roof en handel. Duitse verzamelaars, musea en handelaars profiteren gretig van de situatie. Aan de top van deze kunstroof-operatie staan Adolf Hitler en Hermann Göring, beiden met enorme ambities voor hun kunstcollecties.

Collaboratie

Rudolpha Begeer: van kunstgeschiedenis naar kunstroof

Nadat Rudolpha Begeer haar studie kunstgeschiedenis aan het Ecole du Louvre in Parijs moet onderbreken vanwege het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog gaat ze aan de slag in de Nederlandse kunsthandel. Hoe wordt Rudolpha medeplichtig aan kunstroof?

Collaboratie

Joden en NSB'ers in hetzelfde kamp: duizenden NSB’ers vluchten via Kamp Westerbork naar Duitsland

Vlak na het laatste transport van Kamp Westerbork naar Auschwitz, met onder andere Anne Frank, wordt Kamp Westerbork overspoeld door achtduizend NSB’ers. Vluchtende NSB’ers gebruiken het kamp rondom Dolle Dinsdag als verzamelplaats. Vanuit Westerbork vluchten ze per trein Duitsland in, weg van de oprukkende geallieerden en de dreigende Bijltjesdag.

Collaboratie

Groep 10: beruchte Rotterdamse Jodenjagers

De Rotterdamse politieagenten van groep 10 zijn nationaalsocialisten die alles geoorloofd achten in hun strijd tegen Joden en verzetsmensen. Ze houden zich bezig met het arresteren en verhoren van onderduikers en degenen die onderduikers helpen of onderdak verlenen. Dit gaat er niet zachtzinnig aan toe, er wordt zelfs een intern onderzoek binnen de Rotterdamse politie ingesteld naar de mishandeling van een arrestant.

Collaboratie Koloniaal

Collaborateurs werken in Nieuw-Guinea

Het vrachtschip Ms. Tarakan vertrekt op 28 mei 1947 uit de haven van Amsterdam met 119 veroordeelde collaborateurs naar Nieuw-Guinea. In ruil voor vervroegde vrijlating en een maandelijkse toelage van 30 gulden werken de mannen twee jaar aan het ontmantelen van een Amerikaanse luchtmachtbasis en daarmee aan hun eigen 'heropvoeding'.

Collaboratie Bevrijding

Drie Nederlandse spionnen geëxecuteerd

Drie Nederlandse spionnen, Teun Paques, Warner Salomons en Henk Eggers, worden in oktober 1944 opgepakt in bevrijd Noord-Brabant. Ze moeten in opdracht van de Duitsers Britse tanks bij Oss opblazen. De Nederlandse krijgsraad te velde veroordeelt ze op 27 december 1944 ter dood. De drie spionnen worden op 3 mei 1945 geëxecuteerd op de fusilladeplaats van Kamp Vught, vlak voor de Duitse capitulatie en voor het officiële begin van de Bijzondere Rechtspleging.

Collaboratie Bevrijding

Marteling en moord in Kasteel Groot Engelenburg

Twee dagen voor de bevrijding worden acht mannen gefusilleerd bij het Gelderse Kasteel Groot Engelenburg: zes verzetsmensen en twee overgelopen collaborateurs. De daders zijn SS’ers onder leiding van Andries Pieters.

Collaboratie

Propagandist Jan Teunissen: opportunist of overtuigd nationaalsocialist

In bioscoopfilm ‘De Propagandist’ staat NSB-filmmaker Jan Teunissen centraal, die ook wel eens ‘de Nederlandse Leni Riefenstahl’ wordt genoemd. Niet alleen is hij hoofd van de Filmdienst der NSB, ook bepaalt hij als voorzitter van de Rijksfilmkeuring wat er te zien is in de Nederlandse bioscopen tijdens de bezetting. Wie was Jan Teunissen: een opportunist of overtuigd nationaalsocialist?

Collaboratie

Groningse boer wordt NSB burgemeester

Terwijl verzetsvrouw Siet Gravendaal-Tammens in de Groninger verzet Top terecht komt maakt haar neef Petrus Fokko Tammens op een hele andere manier carrière. Hoe wordt de rijke herenboer Petrus begin 1943 de NSB-burgemeester van Groningen?

Collaboratie

Kinderspel en militaire vooropleiding bij de Nationale Jeugdstorm

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland worden duizenden kinderen en jongvolwassenen lid van de Nationale Jeugdstorm (NJS), de jeugdorganisatie van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) in Nederland. De Luchtvaart-Jeugdstorm, Marine-Jeugdstorm, Motor-Jeugdstorm en de Bereden-Jeugdstorm afdelingen geven een inkijk in het militaristische karakter van deze jeugdorganisatie.

Collaboratie

Wie zitten er niet in het CABR? deel 2

De berechting van vermeende collaborateurs na de bevrijding is terug te vinden in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Toch missen er ook een heleboel mensen, wie overlijdt vóór berechting heeft vaak een heel kort dossier of helemaal geen dossier in het CABR. De Nijmeegse broers Raijmaekers zijn hier een goed voorbeeld van, de een komt om aan het Oostfront terwijl de ander de oorlog overleeft. Lees hier over Gerardus Raijmaekers.

VerzetCollaboratie

Verzetsgroep Narda verraden

Groep Narda houdt zich vanaf 1943 bezig met hulp aan (Joodse) onderduikers, pilotenhulp en overvallen op distributiekantoren. Totdat de groep geïnfiltreerd wordt door Willem l’Ecluse. Op 2 oktober 1944 worden zes verzetsmannen en twee geallieerde piloten gefusilleerd op het terrein van het voormalige Apeldoornsche Bosch.

Collaboratie

Wie zitten er niet in het CABR?

De berechting van vermeende collaborateurs na de bevrijding is terug te vinden in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Toch missen er ook een heleboel mensen, wie overlijdt voor berechting heeft vaak een heel kort dossier of helemaal geen dossier in het CABR. De Nijmeegse broers Raijmaekers zijn hier een goed voorbeeld van, de een komt om aan het Oostfront terwijl de ander de oorlog overleeft. Lees hier over de omgekomen Antoon Raijmaekers.

Collaboratie

Kinderen van vermeende collaborateurs

In bevrijd Nederland worden ruim honderdduizend vermeende collaborateurs opgepakt: dit zijn niet alleen mannen, ook hun vrouwen en kinderen worden vaak gevangengezet. Ze zitten wegens gebrek aan voldoende gevangenissen onder slechte omstandigheden op provisorische plekken gevangen, van fabrieken en scholen tot havenloodsen en voormalig concentratiekampen.