Artikelen

Artikelen over de Tweede Wereldoorlog aan de hand van onze bronnen.

Kraamkamer voor de Holocaust: Slot Hartheim

Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden tussen de 200.000 en 250.000 mensen met een beperking vermoord, het grootste deel in zes met gaskamers uitgeruste vernietigingsinrichtingen. Een daarvan is het Oostenrijkse Slot Hartheim, hier worden bijna 18.000 mensen met een beperking vermoord.

Vervolging

Geroofd, maar van wie?

We weten veel over Joodse verzamelaars en kunsthandelaren als Jacques Goudstikker en Fritz Gutmann van wie de collecties tijdens de oorlog zijn geroofd vanwege nazi documentatie en archieven van de oorspronkelijke eigenaren. Maar Joden uit alle lagen van de bevolking worden getroffen. Zij worden gedwongen hun spullen in te leveren bij de Liro en na hun deportatie wordt hun huisraad uit de huizen gehaald. Wie deze personen waren en wat hun verhaal is, is vaak moeilijk te achterhalen. Ook deze verhalen zijn onderdeel van de NK-collectie.

VervolgingCollaboratie

De grote spelers: de kunstmarkt in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog

Al voor de Tweede wereldoorlog Nederland bereikt bereiden de nazi’s de grootste kunstroof in de geschiedenis voor. Na de inval op 10 mei 1940 explodeert de Nederlandse kunsthandel. De kunstcollecties van vele Joodse families vormen het middelpunt van een grootschalig systeem van roof en handel. Duitse verzamelaars, musea en handelaars profiteren gretig van de situatie. Aan de top van deze kunstroof-operatie staan Adolf Hitler en Hermann Göring, beiden met enorme ambities voor hun kunstcollecties.

VervolgingVooroorlogs

Hoe een zakboekje tot restitutie leidt: de zaak Goudstikker

De Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker stapt op 14 mei 1940 met zijn gezin in IJmuiden op de S.S. Bodegraven op weg naar Engeland. Jacques valt 's nachts in het ruim van het verduisterde schip en komt om het leven. In zijn binnenzak zit een zwartleren zakboekje met de administratie van zijn kunsthandel.

VooroorlogsVervolging

Vrouwen en roofkunst: Johanna Margarethe Stern-Lippmann

Het goedlopende textielbedrijf Graumann & Stern stelt de Duits-Joodse Siegbert Stern in staat om een grote kunstcollectie aan te leggen. Maar dan komen de nazi's aan de macht, sterft Siegbert en wordt het bedrijf geliquideerd. Weduwe Margarethe Stern-Lippmann probeert te redden wat er te redden valt.

VooroorlogsVervolging

Vrouwen en kunstroof: Marie Stern-Ebstein

De Duitse Joodse Albert Stern is mede-eigenaar van het goedlopende textielbedrijf Graumann & Stern. Zijn Duitse Joodse echtgenote Marie Stern-Ebstein is kunstliefhebber, het echtpaar heeft een grote kunstcollectie. Kan de kunstcollectie hun leven redden?

Vervolging

Nederlandse kunstschatten tijdens de Tweede Wereldoorlog: roof en handel

Tijdens de Tweede Wereldoorlog explodeert de Nederlandse kunsthandel. De Duitse bezetter plukt de kunstmarkt leeg met een hausse aan aankopen, maar ook door roof van Joods bezit en gedwongen verkopen. Na de bevrijding wordt zoveel mogelijk kunst teruggehaald naar Nederland. Hoe komen de werken terug bij de eigenaren of erfgenamen?

Vervolging

De kunst van Joseph Henri Gosschalk

De Joodse kunstenaar, verzamelaar en handelaar Joseph Henri Gosschalk overleeft de Holocaust maar verliest zijn kunstcollectie. Joseph zelf krijgt na de oorlog slechts een schilderij terug. Maar zijn erfgenamen krijgen in 2002, 2015 en 2023 na advies van de Restitutiecommissie alsnog een aantal schilderijen terug.

Vervolging

Hoe een Nederlandse Jood meewerkt aan een Duitse propagandafilm

In het opgepoetste concentratiekamp Theresienstadt wordt in augustus en september 1944 een Duitse propagandafilm opgenomen. Een van de gevangenen die achter de schermen meewerkt aan de propagandafilm is de Nederlandse Joodse illustrator Jo Spier. Hoe komt hij in deze positie terecht?

MilitairVervolging

De eerste vrouwen in militaire dienst: Vrouwen Hulpkorps

In Londen ontstaat een initiatief vanuit vrouwelijke Engelandvaarders die ook hun steentje bij willen dragen. De vervagende genderrollen in oorlogstijd maken het voor Nederlandse vrouwen mogelijk om in militaire dienst te gaan bij het Vrouwen Hulpkorps. Een van hen is de Joodse Elsa van Dien-Hendrix. Hoe komt ze terecht bij het Vrouwen Hulpkorps?

VooroorlogsVervolging

Jeugdherberg De Kleine Haar vangt Joodse vluchtelingenkinderen op

Na de Kristallnacht gaan de Nederlandse grenzen dicht. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld voor kinderen en Palestinapioniers. Een van de plekken waar ze worden opgevangen is Jeugdherberg De Kleine Haar bij Gorssel.

VervolgingVooroorlogs

Joodse vluchtelingen opgevangen in barakken Vakantieschool

Tijdens en vlak na de Kristallnacht in november 1938 worden ongeveer 30.000 Joodse mannen in nazi-Duitsland opgepakt en opgesloten in concentratiekampen. Een groot deel wordt uiteindelijk vrijgelaten, maar op een voorwaarde: ze moeten nazi-Duitsland zo snel mogelijk verlaten.

Vervolging

Reis in een tekening

Een mooie reeks tekeningen vertelt het bijzondere verhaal van Holocaust overlever Alexander Bosman. Hoe overleeft Alexander zijn deportatie en komt hij in Zwitserland terecht?

Vervolging

De Nederlandse Joodse gedeporteerden van transport XX

Het verhaal van het 20ste konvooi, dat op 19 april 1943 de Dossinkazerne in Mechelen verlaat, is ongetwijfeld een van de beroemdste verhalen over de Jodendeportatie: dit transport van Joodse gedeporteerden wordt aangevallen door het verzet met als doel de gedeporteerden te bevrijden.