Artikelen

Artikelen over de Tweede Wereldoorlog aan de hand van onze bronnen.

De reis van drie vrouwelijke Engelandvaarders: “trois jeunes filles”

“Dit is de geschiedenis van “trois jeunes filles” die alles op alles gezet hebben om naar Engeland te komen. Het was op een woensdagavond zes Augustus ’42 dat Babs en ik besloten weg te gaan.” Zo begint het relaas van de Joodse zusjes Edith Carla en Beatrice ‘Babs’ Musaph. Samen met Rachel ‘Tox’ Waterman, de derde van drie jonge meiden uit de titel, beschrijven ze hierin de vele tegenslagen die zij onderweg moeten verwerken op hun gevaarlijke tocht vanuit Nederland. Hun twee oudere broers Hans en Freddy Wolf Musaph zijn al eerder vertrokken. Hans in juni 1940 via Bordeaux en Lissabon naar New York. En Freddy Wolf is begin juli 1942 afgereisd, hij zou meer dan een jaar later in Engeland aankomen. Een maand na het vertrek van Freddy besluiten Carla en Babs om zelf ook te gaan.

Vervolging

Een ezeltje uit kamp Westerbork

In oktober 2019 wordt een bijzonder item aan de collectie van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork toegevoegd: een klein speelgoedezeltje, gemaakt van stof en gevuld met zand. Bijzonder genoeg heeft het knuffeltje vrijwel geen gebruikssporen, hoewel het uit oorlogstijd stamt. Welk bijzonder verhaal schuilt er achter dit object?

Vervolging

Een weg uit Theresienstadt: het eenmalige transport naar Zwitserland

Op 5 februari 1945 redt een eenmalig uitwisselingstransport richting Zwitserland de familie Schaap uit de gruwelijkheden van de kampen. De vijf overleven Vught, Westerbork en Theresienstadt. Hoe kwamen ze in deze trein terecht en hoe kwam dit transport tot stand? ‘Wij zijn wel 100 keer door het oog van de naald gekropen’ schrijft Hanna Schaap in een brief aan een familielid.

Vervolging

Joodse weeskinderen worden in Utrecht opgevangen door Bernard en Judikje

Olympisch gymnast Judikje Simons zet zich samen met haar man Bernard Themans in voor Joodse weeskinderen in Utrecht. Het Joodse echtpaar runt het Centraal Israëlitisch Weeshuis aan de Utrechtse Nieuwegracht. In maart 1943 worden Judikje en Bernard samen met hun dochter en zoon, de Nederlandse weeskinderen en het personeel van het weeshuis gedeporteerd naar Sobibor.

VervolgingKoloniaal

Surinaamse schilder Josef Nassy’s artistieke weergave van een nazikamp voor burgerkrijgsgevangenen

De in Suriname geboren schilder Josef Nassy maakte een uniek oeuvre van tekeningen en schilderijen over zijn internering in een nazi-krijgsgevangenenkamp met burgers. Zijn levensloop en zijn kunst geeft een inkijk in de ervaringen van zwarte gevangenen in het nazi-kampsysteem. Dit is een aspect van de Tweede Wereldoorlog geschiedenis dat lang onderbelicht is gebleven.

Vervolging

Tewerkgesteld in Duitsland

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werken ongeveer 26 miljoen personen onvrijwillig in Duitsland. Deze groep bestaat grotendeels uit krijgsgevangenen, concentratiekampgevangenen, Joden, Roma en Sinti, maar rond de 8 miljoen zijn ‘gewone’ burgers. Tijdens de bezetting van Nederland krijgen honderdduizenden Nederlanders en hun families te maken met de Arbeitseinsatz, de vaak met dwang opgelegde tewerkstelling in Nederland, Duitsland en andere bezette gebieden in Europa. Uiteindelijk zijn meer dan een half miljoen Nederlanders tewerkgesteld. Daarnaast duiken duizenden personen onder om de gedwongen tewerkstelling te omzeilen.

Collaboratie Vervolging

Premiejagers en collaborateurs: de Colonne Henneicke

Nederlandse Jodenjagers werken vanaf het voorjaar van 1943 mee aan het opsporen en oppakken van hun Joodse medeburgers. De opgepakte Joden worden daarna gedeporteerd naar de vernietigingskampen Auschwitz en Sobibor, de meesten zijn daar vermoord. Een van de meest beruchte Jodenjagers is de Colonne Henneicke, een groep van ruim vijftig Nederlanders onder leiding van Wim Henneicke die tegen betaling jacht maakt op Joodse onderduikers. Deze groep draagt binnen een half jaar tijd bij aan de deportatie van acht- tot negenduizend Joodse mensen.

VervolgingKoloniaal

Indische muziek in het kamp

‘Onvergetelijk is het beeld uit een der eerste kampweken. In de groote aula van de seminarie op een podium onder het hooge Christusbeeld zit ijverig het krontjongorkest te strijken, geleid door het sober, bescheiden fijn gebaar van den tengeren dirigent. Door de groote zaal van de menigte mannen, vloeien de exotische, maar eenvoudige melodieën, die zingen van den sentimenteelen hellen Indischen maannacht, van den weemoed in het klotsen van de golven aan verre zonnige stranden, van de felheid van oostersche kleur. Er ligt iets vreemds en heel bijzonders in die combinatie van dit donker orkest, dit nog eenigszins bizar gekleed gehoor en deze vriendelijke onwestersche muziek. Door het raam is voor het prikkeldraad de Nederlandsch sprekende schildwacht in Duitsch uniform te zien. Hij hoort niet wat daarbinnen wordt gespeeld, maar het kamp kent dat uur “Sajang kené”.’ - J.W. Meyer Ranneft, St.-Michielsgestel, maart 1944

VervolgingVerzet

Hoe verzetsvrouw Sabine Zuur dankzij een Duitse crimineel de kampen overleeft

Wanneer de Tweede Wereldoorlog op 10 mei 1940 in Nederland uitbreekt is Sabine Zuur 21 jaar oud. Ze houdt van zeilen en van feestjes, dankzij haar vrolijke uitstraling en haar humor heeft ze een grote vriendenkring in Den Haag. Dit helpt haar wanneer ze na gevangenschap in twee gevangenissen en drie kampen vlak voor de bevrijding in Kamp Mauthausen terecht komt.

VerzetVervolging

Wapens in de rolstoel: verzetsman Karel Koet

Duitse parachutisten vechten tijdens de meidagen van 1940 hard om vliegveld Ypenburg. Daar vlakbij is de 19-jarige Delftse scout Piet Koet gelegerd. Hij komt om het leven op de eerste oorlogsdag, 10 mei 1940, tijdens gevechten met Duitse parachutisten. Piet wordt geïdentificeerd door zijn broer Jan Koet en begraven in Delft op 14 mei 1940. Voor vader Karel Koet is de dood van zoon Piet aanleiding om in verzet te komen.

Vervolging

'Indien na de oorlog geen der ouders over is, moeten de kinderen niet gescheiden blijven.’

Onlangs is de collectie van het Vancouver Holocaust Education Centre aan Oorlogsbronnen toegevoegd. De collectie bevat veel bronnen over Nederland, waaronder de persoonlijke collecties en oral history getuigenissen van Holocaust-overlevenden die na de oorlog naar Canada zijn geëmigreerd. Een van hen is Amalia Boe-Fishman, die in de jaren '60 naar Canada verhuisde.

VerzetVervolging

Niet meer zo dik, maar nog vol goede moed. Gecensureerde brieven uit de kampen

Miljoenen brieven werden uit de kampen verstuurd. Door de strenge censuur en de zware omstandigheden ging veel post verloren of kwam nooit aan. Elk bewaard gebleven stuk is een waardevol historisch document, dat het persoonlijk lot van een gevangene vertegenwoordigt. Een van hen is verzetsman Nico Peeters.

Vervolging

Joodse leerlingen en leraren moeten naar aparte scholen

Op 1 september 1941 maakt de bezetter bekend dat Joodse leerlingen en leraren vanaf dat moment niet meer welkom zijn op ‘gewone’ scholen. Zij moeten naar Joodse scholen, die soms speciaal voor dat doeleinde worden opgericht.

Vervolging

De razzia in Amsterdam van 14 juli 1942

In juli 1942 werden zo’n 4000 Joden opgeroepen zich te melden voor ‘werkverruiming onder politietoezicht’. Veel mensen vertrouwden het niet en gaven aan de oproep geen gehoor. De Duitse politie reageerde hierop met razzia’s in Amsterdam Zuid en het Centrum op 14 juli 1942.