Johanna Elisabeth Hendrika Bovenkerk

Johanna (Jo) Bovenkerk werd in 1905 geboren in Amsterdam en bracht een groot deel van haar jeugd door in Nederlands-Indië. Terug in Nederland studeerde ze Duits, maar koos uiteindelijk voor het verpleegstersvak, ondanks de bezwaren van haar ouders. Vanaf 1933 hielp ze Joodse vluchtelingen die naar Nederland kwamen, wat haar politieke bewustwording versterkte en haar lidmaatschap van de Communistische Partij Nederland opleverde. In 1937 vertrok Jo als verpleegster naar Spanje om deel te nemen aan de Internationale Brigaden tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Ze werkte in verschillende ziekenhuizen, waaronder een Nederlands hospitaal in Villanueva de la Jara en later in S’Agaro aan de Costa Brava. Na de terugtrekking van de brigades keerde ze terug naar Nederland, waar ze actief werd in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze bood onderdak aan Joodse onderduikers, regelde valse papieren en verspreidde illegale informatie, terwijl ze haar verpleegsterskostuum gebruikte om respect en bescherming te verkrijgen. In 1943 werden haar ouders gearresteerd vanwege hun verzetsactiviteiten, maar Jo slaagde erin hen vrij te krijgen. De hongerwinter overleefde ze ternauwernood. Na de oorlog kreeg ze een dochter, maar haar communistische achtergrond bemoeilijkte haar carrière. Pas in 1958 vond ze werk als lerares Duits, waar ze haar verleden geheim hield. Jo bleef actief in de CPN tot 1981 en wijdde zich daarna aan de vredesbeweging. Op haar negentigste kreeg ze als eerste persoon inzage in haar jarenlang door de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) bijgehouden dossier. Ze overleed net na haar honderdste verjaardag. In 1996 werd ze postuum erkend als "Righteous among the Nations" door Yad Vashem, vanwege haar moedige hulp aan Joodse onderduikers tijdens de oorlog.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)