Casper Sla

SLA (Casper, roepnaam Cas), geboren te Schiedam op 28 augustus 1926. Tijdens de oorlog verblijft hij enige tijd in Leersum, om zich te onttrekken aan de verplichte arbeidsinzet. Maar in 1944 woont hij weer in Schiedam, met het ouderlijk gezin in de Fabribuurt, op het adres Aleidastraat 92a, één hoog. Vader Sla heeft een textielzaak en op donderdagavond 9 november 1944 moet Cas in Rotterdam verstelde kleding ophalen, maar daarvan komt het niet. Om het alsnog te doen vertrekt hij vrijdagochtend om 7 uur van huis. Het valt hem op dat er veel tanks staan op de Rotterdamschedijk. In Rotterdam wordt Cas door SS’ers aangehouden voor wegvoering. Cas heeft niets bij zich en is niet heel warm gekleed. Zijn ouders zullen lange tijd niet weten wat met hem is gebeurd en waar hij verblijft. Met een kolenrijnaak wordt hij weggevoerd, via Amsterdam en het IJsselmeer naar Kampen, waarna hij lopend naar Kamp Wezep moet, een mars van drie à vier uur. Op 19 november 1944 vertrekt een overvolle trein met 1.500 Rotterdamse razziaslachtoffers, onder wie Cas, vanuit Wezep, met als eindbestemming Sudweyhe bij Bremen. Op 20 november 1944, ’s nachts rond 02:45 uur, botst die trein bij het station van Bad Zwischenahn (nabij Oldenburg) op een daar stilstaande locomotief. Cas zit in het achterste gedeelte van de trein en blijft ongedeerd. De wagon zit op slot, waardoor de mannen er niet uit kunnen. De wagons die nog intact zijn worden gerangeerd en na uren wachten gaat de trein verder. Bij het licht van de snijbranders ziet Cas dat de eerste drie of vier wagons helemaal in elkaar zijn geschoven, ook hoort hij de gewonden kermen. In een groep van zo’n 300 man komt Cas terecht in Lemförde, dat ligt tussen Bremen en Osnabrück. Tot deze groep behoren ook twee vrienden van Cas, die in Schiedam zijn opgepakt. De mannen worden buiten het dorp ondergebracht in een jeugdhonk en moeten dagelijks een eind lopen naar hun werk aan het spoor. Het repareren van kapotgebombardeerde spoorlijnen is te zwaar voor de mannen, dat komt omdat zij te weinig eten krijgen. Wanneer Cas een keer naar het dorp gaat om te bedelen, krijgt hij van een vrouw niet alleen eten maar ook een gewatteerde lange onderbroek. Eén dag voor kerstmis worden de mannen weer op transport gesteld. Ze moeten een nieuwe spoorlijn gaan aanleggen in Feldkrichen, op zo’n 12 km ten oosten van München. Het is een lange en zware reis tijdens de kerstdagen, twee dagen zonder eten en drinken en met 20 graden vorst. Met stampvoeten proberen de mannen zich warm te houden. De trein moet veel omrijden en onderweg ziet Cas veel zwaar gebombardeerde steden. In Feldkirchen komen de mannen terecht op een emplacement, waar veewagons staan, de nieuwe onderkomens voor de mannen. Houten planken doen dienst als kribben en de houtwol om op te slapen in nog bevroren. Met gepikte kolen weten de mannen de kachel aan te krijgen. De mannen krijgen ieder één deken, bij een temperatuur van min 25 graden. Er is geen sanitair en ook geen gelegenheid om zich te wassen. Er is één kraan, maar die is altijd bevroren. Ook in Feldkirchen is het werk zwaar, de werkdagen zijn lang en het eten is veel te weinig. De mannen moeten helpen bij de aanleg van een nieuwe, zeven km lange spoorlijn tussen Feldkirchen en Zorneding. Omdat het werk te langzaam gaat naar de zin van de Duitsers, besluiten zij om ook vanuit Zorneding te werken. De mannen die daarvoor worden aangewezen moeten dagelijks lopend naar Zorneding en terug, banjerend door de sneeuw. Rond eind maart 1945 worden veel Joodse mannen en vrouwen, slechts gekleed in hun streepjespak en houten schoenen, uit het concentratiekamp Dachau ingezet om sleuven te graven, voor telefoonkabels en dergelijke. Anders dan de dwangarbeiders worden de Joodse mensen voor het minste of geringste geslagen of geschopt. De mannen verzinnen smoesjes om niet te hoeven werken en als dat lukt, gaan ze de boer op, klusjes verrichten voor eten. Met een smoes over kapotte schoenen gaat Cas zo af en toe met de trein naar München om pakketjes of koffers te sjouwen voor mensen die om hulp verlegen zitten, met als beloning etensbonnen. Eenmaal ontmoet hij een verpleegster, die het voor elkaar krijgt dat een brief van Cas per veldpost naar zijn ouders wordt gestuurd. Op 1 mei 1945 worden de mannen bevrijd door de Amerikanen. Een dag eerder slaan de bewakers en de wrede kapo’s op de vlucht. Zowel de razziaslachtoffers als de Joodse mensen worden ondergebracht in woningen waaruit de nazi-bewoners verjaagd zijn. Cas komt in gesprek met onder andere Joodse mannen uit Amsterdam en hoort van hen afschuwelijke verhalen over het leven in het concentratiekamp. Het vlakbij staande gebouw van de NSDAP ligt vol met nieuwe kleding en op een gegeven moment loopt Cas rond in een nieuw SS-hemd en een rijbroek. Cas en andere mannen verrichten werkzaamheden voor de UN Refugee Agency, zoals hulp in de keuken en bij het ontsmetten. Met de volledige groep, iedereen heeft het overleefd, wordt Cas op transport gezet naar Nederland. Vermoedelijk komt hij in mei/juni veilig terug in Schiedam. Niet lang hierna moet hij voor zijn militaire dienstplicht drie jaar naar Nederlands-Indië. Cas trouwt in 1952 en wordt vader. Op 24 december 2018 overlijdt Cas, 92 jaar oud.

Bron: Stadsarchief Rotterdam