Hugo Arnoldus van Dijk

DIJK van (Hugo Arnoldus), geboren te Rotterdam op 14 september 1927. Hij woont in 1944 met het ouderlijk gezin in de Rotterdamse wijk Kralingen-West, op het adres Palestinastraat 118b. Bij de razzia van 10 november 1944, op de verjaardag van zijn opa, wordt de 17-jarige Hugo opgepakt door twee bewapende Duitse soldaten; een mogelijkheid onder te duiken heeft hij niet. Via de Vlietlaan moet Hugo naar de Marinierskazerne aan het Toepad, dat dienstdoet als verzamelplaats voor opgepakte mannen. De volgende dag moet hij in de stromende regen lopend naar Waddinxveen, waar hij overnacht in de lege tabaksloodsen van de firma Dobbelman. Het is er koud, nat en er is geen sanitair. Via Utrecht moet hij naar Kamp Amersfoort, waar de groep mannen kan bijkomen van de zware voettocht van de afgelopen dagen. Op 15 november 1944 lopen de mannen van Amersfoort naar Ede, waar zij schuttersputten en loopgraven moeten maken en vooral Gelderse knolletjes te eten krijgen. Nog voor 5 december 1944 gaan de mannen naar Oosterbeek, waar de Johanna Hoeve hun onderkomen wordt. De omstandigheden zijn er beroerd: er zijn geen bedden en stro en het ontbreekt aan de nodige voorzieningen zoals verlichting, verwarming en stromend water. De mannen slapen op en onder tapijten. Aan de pomp moeten zij zich wassen en een groot gat in de grond met een balk erover fungeert als toilet. Dit leidt tot de uitdrukking “ik ga even balken”. Veel mannen worden ziek en al snel zitten de mannen onder de luizen. Zij werken langs de Rijn en in de omgeving van kasteel Doornwerth, dat zwaar is beschadigd bij de gevechten in september 1944. Oosterbeek ligt in het frontgebied en tegelijk in een spergebied. Soms worden zij beschoten door de Engelse troepen die aan de andere kant van de Rijn gelegerd zijn. In de omgeving is de burgerbevolking geëvacueerd. Om hun schamele rantsoenen aan te vullen zoeken de mannen eten in de lege huizen (weckflessen met vlees, vruchten en dergelijke) en in de door de Engelsen gedropte containers, waarin niet alleen munitie zit, maar ook noodrantsoenen en ingeblikt voedsel. Het dagelijkse eten wordt met paard en wagen vanuit Ede gebracht, maar wanneer de wagen door de Engelse wordt beschoten of de weg onbegaanbaar is, krijgen de mannen geen avondeten en moeten ze zelf “iets organiseren”. In Rotterdam gaat het verhaal dat Hugo wordt geslagen door de Duitsers. Op aandringen van zijn vrouw springt “pa Van Dijk” op zijn fiets met massieve banden om zijn zoon op te halen. Hij rijdt naar Oosterbeek, waar hij op oudejaarsdag 1944 aankomt. Een paar dagen later moet hij, voorzien van een Ausweis en een worst, evenwel onverrichter zake terug naar Rotterdam, waar hij op zijn kop krijgt van zijn vrouw. Medio januari 1945 wordt de hele groep Rotterdammers overgeplaatst naar het Einsatzstab NDSAP-Lager “Scharnhorst” in Huize Mooiland. Ook hier zijn de omstandigheden zeer slecht: onvoldoende eten, voddige en ontoereikende kleding en schoeisel en het regiem is streng. Ook hier moeten de mannen loopgraven en schuttersputten maken. Halverwege maart moet Hugo met een groep lopend naar Gendringen, waar ze worden ondergebracht in een school en waar niet meer wordt gewerkt. Omdat de omstandigheden steeds slechter worden, besluit Hugo op 28 maart 1945 te vluchten. Zijn schamele bezittingen en papieren laat hij achter. Met behulp van de ondergronds kan hij de IJssel oversteken. Via enkele omzwervingen komt Hugo op 4 april 1945 bij het ouderlijk huis aan. Tot de bevrijding duikt hij onder.

Bron: Stadsarchief Rotterdam