Herman Speyer

Herman Speyer, op 22 juni 1913 in Den Haag geboren, is bij de inval van het Duitse leger in Nederland commandant van het troependetachement Alkmaar en inlichtingenofficier. Hij heeft een envelop met instructies gekregen die hij moet openen zodra de vijandelijkheden beginnen. Hierin staat een lijst van verdachte personen, veelal NSB'ers, die zo snel mogelijk opgepakt dienen te worden. Na hun arrestatie worden zij in schoollokalen ondergebracht, maar na de capitulatie krijgt Speyer opdracht hen vrij te laten. Zijn huis in Zoetermeer wordt in beslag genomen en een kapitein der artillerie, die hem bij de arrestaties heeft geholpen, wordt gearresteerd. Speyer gaat in verzet. Hij duikt onder, eerst in een leegstaand pand aan de Sportlaan in Den Haag, later in de Van Soutelandelaan 43, waar ook zijn moeder, schoonmoeder en de Leidse student Frits van der Schrieck hun toevlucht zoeken. Speyer verzamelt gegevens over de Duitse troepen en geeft die door aan de verzetsgroep Ordedienst. Hij wil ook een ontsnappingslijn oprichten. Op een dag vallen de Duitsers het huis binnen. Zijn schoonmoeder wordt meegenomen en overleeft de oorlog niet. Speyer besluit naar Engeland te gaan. Met een vriend en nog iemand neemt hij de trein naar Breda. Met hulp van Job en Betty van Niftrik steken ze bij Putte de Belgische grens over. Dan nemen ze de tram van Turnhout naar Antwerpen en de trein naar Brussel. Daar heeft Speyer een veilig aanloopadres, Rue de Cadran 24, en daar krijgt hij van 'Sara' na een week een vals persoonsbewijs. Ook krijgt hij van zijn gastvrouw wat Belgisch en Frans geld mee en een aanloopadres in Parijs. Hij vervolgt de reis met de trein naar Parijs, en meldt zich bij de Petit Arche 9. Die avond komt de Gestapo het flatgebouw onderzoeken, hij slaagt te ontsnappen. Met de bus gaat hij naar Châlons. Daar wordt hij gearresteerd, ondervraagd en op de zolder van een gevangenis opgesloten. Met een nagelvijl maakt Herman een tralie los, waarna hij lakens en dekens aan elkaar knoopt en ontsnapt. De Duitsers die hem met honden achtervolgen, raken zijn spoor bij een rivier kwijt. In Lyon wordt hij na verhoor bij een boer in Chauffailles ondergebracht. Hij raakt betrokken bij het Franse verzet, schrijft zich in onder de naam 'Dupont' en krijgt een vals persoonsbewijs. Via Annemasse gaat hij naar Zwitserland, maar daar wordt hij teruggestuurd. Hij gaat naar Perpignan en neemt daar contact op met Joop Kolkman, die Engelandvaarders helpt de Pyreneeën over te gaan. In een groep van ongeveer 30 personen en drie Franse passeurs (gidsen) steekt hij de bergen over. Hij bereikt Barcelona, waar Ary Kleins, de Nederlandse consul, niet in zijn verhaal geïnteresseerd is. Wel krijgt hij van de Britse consul een noodpaspoort waarmee hij naar Madrid kan reizen. De Nederlandse gezant vraagt hem in Madrid te blijven en zich in te zetten voor de opvang van zijn landgenoten. In 1943 krijgt Speyer vanuit Londen het verzoek om naar Engeland te komen. Hij neemt de trein naar Lissabon om vandaar met de KLM naar Bristol te vliegen. Zijn ticket wordt echter aan iemand anders gegeven. Later blijkt dat dit KLM-toestel is neergeschoten. Hij neemt de volgende vlucht. In Londen moet hij eerst naar de Patriotic School, waar hij door de Britse Inlichtingendienst wordt verhoord. Daarna moet hij naar Eaton Square, waar hij verhoord wordt door Oreste Pinto. Speyer werkt daarna drie jaar voor Bureau Inlichtingen. In 1992 beschrijft hij zijn belevenissen in 'Nederlanders in bezet gebied en in Londen 1940-1945 - Hoe het was, hoe het begon en hoe het eindigde'. In 1993 doet hij mee aan het VPRO-programma 'Aardse Zaken' met Maarten Cieremans, Frans Dijckmeester, Bram Grisnigt, Gijs de Jong en Leen Pot.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders