Engelbertus Johannes ten Dam

Bertus ten Dam groeide op in een politiek bewust gezin in Amsterdam en raakte al jong betrokken bij linkse organisaties. Na zijn opleiding tot machinist kon hij geen werk vinden op zee en werkte hij in fabrieken. In de jaren dertig sloot hij zich aan bij de OSP en vertrok hij met kameraden naar Spanje om te vechten in de Spaanse Burgeroorlog, waar hij vocht in Catalonië onder de schuilnaam "Herman". Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte hij betrokken bij het Nederlandse verzet, vooral in het praktische verzet rond het vervalsen van persoonsbewijzen en het helpen van joodse onderduikers. Hij werkte samen met verzetsgroepen zoals die van Gerretsen en Gerrit van der Veen en nam deel aan gevaarlijke acties, waaronder de overval op de Haagse Landsdrukkerij. Aan het einde van de oorlog verdedigde hij belangrijke gebouwen in Amsterdam. Na de oorlog werkte Bertus als luitenant bij het Britse 55 Search Bureau in Duitsland, waar hij vermiste Nederlanders opspoorde. Ondanks erkenning voelde hij zich ondergewaardeerd en teleurgesteld over het gebrek aan steun na de oorlog. Samen met Tiny Vieijra, een mede-verzetsstrijdster met wie hij een relatie kreeg, emigreerde hij rond 1950 naar Australië. Daar begonnen ze een nieuw leven, kregen twee dochters en werkte Bertus hard in de Dunlopfabriek, waar hij ondanks een arbeidsongeluk en gezondheidsproblemen bleef doorzetten. Hoewel ze hun hart in Nederland lieten, keerden ze niet terug uit trots. Pas zeventien jaar later bezocht Bertus Nederland weer. In zijn latere jaren kreeg hij Alzheimer en werd hij vanwege zijn niet-joodse achtergrond geweigerd in een Joods tehuis, ondanks Tiny’s pogingen. Bertus en Tiny ontvingen beiden het Verzetsherdenkingskruis voor hun moedige inzet tijdens de oorlog.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)