Sophia Mok

Sophia Mok (50), geboren op 10 augustus 1889 in Amsterdam, woont bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in de Amalia van Solmsstraat 105 in het Haagse Bezuidenhout. Ze is hoofdcommies bij de afdeling werkloosheidsvoorziening en arbeidsbemiddeling van het ministerie van Sociale Zaken. Na de HBS werd ze in Den Haag volontair bij het Bureau voor Vreemdelingenverkeer. Daarna ging ze in Engeland Engels studeren aan het Stainsbridge College in Malmesbury, waarna ze lerares Engels was aan het Rotterdams Lyceum. In 1922 werd ze commies bij het ministerie van Arbeid. Per 1 juli 1942 moet Sophia haar werkzaamheden als hoofdcommies beëindigen, omdat de Duitse bezetter Joden uit overheidsfuncties weert. In het kantoor van de Haagse advocaat en procureur mr. W.R. Emmen Riedel in de Jan van Nassaustraat 29 maakt ze samen met hem een plan om uit Nederland te ontsnappen. Ze neemt de trein naar Weert en bereikt in een vrachtwagen Maastricht, waar ze overnacht bij aalmoezenier pater Roumen op de Hertogsingel. Als bagage heeft ze slechts haar handtas, een aktentas en 2.000 gulden. Een douanebeambte helpt haar de grens met België over en een caféhouder brengt haar naar Luik. Omdat ze zonder Belgisch persoonsbewijs niet verder kan reizen gaat ze via Visé en Eijsden terug naar Maastricht. Met een valse identiteitskaart op zak gaat ze als ‘Catharina Antonia van der Linden’ opnieuw richting Visé. Daar pakt ze de trein naar Brussel, waar ze overnacht bij de familie De Keyser in de Rue Dries 96, met wie ze al jaren is bevriend. Van een sigarenwinkelierster in de Rue Royale, madame Thévenet, krijgt ze een reisplan waarmee ze dankzij haar valse persoonsbewijs zonder problemen bij de grenscontrole via Heer/Agrimont doorreist naar Nancy in Frankrijk. Ze overnacht er in de wachtkamer van het station en neemt de volgende ochtend de trein naar Besançon. In Pont-Alliers overnacht ze met hulp van een pastoor bij de rooms-katholieke instelling ‘Protection des Jeunes Filles’. Met de bus bereikt ze het dorp Les Tevins, waar een geestelijke haar aan een gids helpt die haar over de Zwitserse grens brengt. In Bussigny houdt de Zwitserse politie haar aan, maar na vier dagen mag ze onder begeleiding doorreizen naar Bern, waar ze overnacht in het ‘Hospiz zur Heimat’. In Genève maakt ze een plan voor de reis naar Portugal. Met een vals Frans identiteitsbewijs passeert ze als ‘Marie Jordan’ de Franse grens. Via Beziers bereikt ze met de trein Perpignan, waar ze overnacht in een hotel in de Rue de Fabrique. Met vier Franse vluchtelingen en een gids passeert ze te voet de Spaanse grens. Bij het dorp Massanel wordt ze door de Spaanse politie gearresteerd en voor drie weken ondergebracht in de gevangenis van Figueras. Op 23 januari 1943 mag ze weg. In Barcelona verblijft ze drie dagen in hotel Navarro, waarna ze op 10 februari in Madrid arriveert. Ze logeert er in hotel Victoria en reist op 6 maart per vliegtuig naar Lissabon. Na een verblijf daar in hotel Tivoli vliegt ze op 13 maart met de KLM naar het Engelse Bristol. Tijdens haar verhoor in Londen krijgt ze het aan de stok met ondervrager Oreste Pinto. Ze is van zijn directe manier van ondervragen niet gediend en spreekt hem voortdurend tegen. Ook levert ze harde kritiek op collega-ambtenaren en de Joodse bevolking in Nederland, die zich volgens haar veel meer tegen de Duitsers zouden moeten verzetten. Het leidt tot een stevige botsing met Pinto, die haar in zijn verslag ‘een verzuurde blauwkous’ en een ‘oude jonge-juffrouw’ noemt. ‘Arrogant, zéér met zichzelf ingenomen en zich een geweldige heldin voelend. Hoewel Jodin, sterk antisemitisch. Schijnt met al haar familieleden overhoop te liggen, hetgeen mij niet verwondert. (…) In ieder opzicht ‘naar’. Mag niet de eer genieten te worden ontvangen door H.M. de koningin vanwege uitgesproken antisemitisch en weigering namen van NSB’ers te noemen.’ Sophia Mok gaat in Londen werken voor het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders