Jan Harmen Brilman

Jan Brilman vertrok in juni 1937 vanuit Groningen naar Spanje om deel te nemen aan de Spaanse Burgeroorlog, waar hij zich inzette bij de ambulancezorg van de Internationale Brigade. Ondanks het gevaar en de zware omstandigheden voelde hij zich verbonden met de internationale kameraden en zette hij zich in voor de bevrijding van het proletariaat. Tijdens zijn afwezigheid vroeg zijn vrouw Leida twee maanden na zijn vertrek echtscheiding aan, wat Brilman niet wist. Na zijn terugkeer in Nederland in januari 1938 kreeg hij te maken met een onwillige overheid die weigerde hem zijn paspoort terug te geven, waardoor hij moeite had om een nieuw leven op te bouwen. Hoewel hij kon aantonen dat hij alleen humanitair werk had verricht en zelfs steun kreeg van het sociaaldemocratische Tweede Kamerlid Van der Goes van Naters, die zijn inzet vergeleek met Nederlandse hulp aan Abessinië, bleef de overheid hem verdenken van communistische activiteiten. Dit leidde ertoe dat hij in 1939 definitief zijn Nederlandse nationaliteit verloor. Jan Brilman trouwde in maart 1938 met Elisabeth Brilman-Haringman en overleed in 1982. Zijn verhaal illustreert de harde houding van de Nederlandse staat tegenover vrijwilligers van de Spaanse Burgeroorlog en de moeilijkheden die zij ondervonden bij terugkeer, vooral in de context van de politieke spanningen voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)