Adrianus van Esch

Janus van Esch, jongste van tien kinderen uit een landbouwersgezin, was stukadoor van beroep en woonde onder meer in Arnhem, Eindhoven en Berkel. Hij trouwde tweemaal en kreeg in totaal vier kinderen. Politiek actief werd hij in 1932 lid van de Communistische Partij Nederland (CPN) en was vanaf 1935 gemeenteraadslid in Tilburg. In 1936 werd hij secretaris van de plaatselijke CPN-afdeling. In september 1937 vertrok Van Esch naar Spanje om te vechten in de Spaanse Burgeroorlog als lid van de 11e Internationale Brigade. Hij onderscheidde zich als dappere en betrouwbare soldaat, raakte gewond en sloot zich in 1938 ook aan bij de Spaanse communistische partij. Na de ontbinding van de Internationale Brigades eind 1938 keerde hij met andere Nederlandse Spanjestrijders terug naar Nederland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zou Van Esch van 1941 tot de bevrijding in verschillende Duitse interneringskampen hebben gezeten, al is hierover weinig duidelijkheid. Na de oorlog bleef hij actief binnen de CPN, werd in 1947 secretaris van de Tilburgse afdeling en was betrokken bij de opbouw van de vereniging Nederland-USSR in 1957. In de jaren zestig groeide zijn kritiek op de partij en de Sovjet-Unie; hij vond dat de ware communisten in China zaten en beschuldigde partijgenoten van afwijkingen. Hierdoor trok hij zich terug uit de politiek en stopte zelfs met het lezen van het communistische dagblad De Waarheid, tegen de zin van zijn vrouw. Van Esch bleef een politiek geëngageerd figuur, wiens leven sterk werd bepaald door zijn inzet in de Spaanse Burgeroorlog en zijn langdurige betrokkenheid bij het communisme in Nederland.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)