Heije Schaper

Ook bekend als: Heye Schaper, Hije Schaper

Heije Schaper (Joure, 8 september 1906 - 's-Gravenhage, 26 mei 1996) was een militair en politicus. Hij wist in 1940 met een vliegtuig naar Engeland te ontkomen. Schaper trad hier in dienst bij de Royal Air Force. Voor zijn acties in de Tweede Wereldoorlog werd hij onderscheiden met de Militaire Willems-Orde.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl

Heije Schaper wordt geboren op 8 september 1906 in Joure als zoon van de caféhouder Johan Schaper en Wietske van der Zee. Hij volgt een HBS-B-opleiding in Heerenveen en begint in 1926 aan de opleiding tot koopvaardijofficier aan de Kweekschool voor Zeevaart in Amsterdam. Deze opleiding voltooit hij in 1929, waarna hij in dienst treedt bij de Koninklijke Marine. Hij wordt reserve-officier bij de onderzeedienst en volgt van 1931 tot 1933 de opleiding tot waarnemer, waarna hij officier-vlieger der derde klasse bij de Marine Luchtvaartdienst (MLD) wordt. Met Hr.Ms. K XIV maakt hij in 1934 de oversteek naar Nederlands-Indië, waar hij tot 1937 werkt als vlieger en later ook als vlieginstructeur op Vliegkamp Morokrembangan in Soerabaja. Hierna komt hij terug naar Nederland, waar hij werkt als vlieger op Vliegkamp Schellingwoude.

In 1940 weet Schaper met een Fokker T.VIIIw watervliegtuig naar Engeland te ontkomen waar hij in het 320 Dutch Squadron RAF verkennings- en bombardementvluchten uitvoert. De Nederlandse regering in Londen wil de situatie in bezet Nederland beter leren kennen door per watervliegtuig verzetsmensen op te halen vanaf het Tjeukemeer. Schaper wordt voor deze missie uitgekozen omdat hij de omgeving kent. Nadat twee eerdere pogingen wegens slecht weer en grondmist zijn mislukt landt Schaper op 15 oktober 1940 op het Tjeukemeer waar hij door de Duitsers wordt opgewacht. Een dag eerder zijn de verzetsmensen - Lodo van Hamel, Hans Hers, Jean Mesritz, Marion Smit en prof. Lourens Baas Becking - al opgepakt en naar het huis van bewaring in Leeuwarden gebracht. Het vliegtuig wordt beschoten, maar Schaper geeft vol gas, stijgt weer op, en weet met zijn bemanning te ontkomen. Voor deze missie krijgt Schaper op 15 november 1940 uit handen van Koningin Wilhelmina de Militaire Willems-Orde.

Schapers Lockheed Hudson wordt op 30 mei 1942 bij Terschelling neergeschoten tijdens een aanval op Duitse schepen. Schaper overleeft de crash en wordt gevangen genomen. Hij wordt als krijgsgevangene in Stalag Luft III opgesloten, waar hij meehelpt met de voorbereidingen van een ontsnapping die later wordt verfilmd als The Great Escape. Aan het eind van de oorlog wordt dit kamp ontruimd en worden de gevangenen op voettocht gestuurd naar een volgend kamp. Begin mei 1945 worden ze onderweg door Britten bevrijd.

In 1945 wordt Schaper commandant van het 321 Dutch Squadron RAF in Ceylon, maar daar aangekomen is de oorlog al ten einde.

Bij terugkeer in Nederland in 1946 wordt Schaper waarnemend commandant van de MLD in Nederland en de overzeese gebieden. In 1949 volgt zijn aanstelling tot commandant van de MLD als schout-bij-nacht. In 1954 maakt hij de overstap naar de Koninklijke Luchtmacht; sinds 1953 een eigen krijgsmachtonderdeel. Schaper wordt als generaal-majoor benoemd tot plaatsvervangend chef van de Luchtmachtstaf, waarna hij in 1956 als luitenant-generaal benoemd wordt tot chef van de Luchtmachtstaf en bevelhebber der Luchtstrijdkrachten. Als bevelhebber der Luchtstrijdkrachten is Schaper van januari 1958 tot mei 1959 tevens voorzitter van het Comité van de Verenigde Chefs van Staven, een voorloper van de huidige functie van commandant der Strijdkrachten. Hij is van 1958-1981 als eerste luchtmachtofficier Kanselier van de Nederlandse Ridderorden.

In 1961 verlaat Schaper de Koninklijke Luchtmacht om Chef van het Militaire Huis van H.M. de Koningin te worden. Van 1966 tot 1967 is de partijloze Schaper staatssecretaris van Defensie voor de Koninklijke Luchtmacht; hij volgt als partijloze deskundige in het kabinet-Cals de overleden KVP'er Borghouts op. Na zijn uitstapje naar de politiek pakt Schaper zijn werkzaamheden voor het Militaire Huis weer op, een functie die hij tot aan zijn pensioen in 1976 blijft vervullen, waarna hij benoemd wordt tot adjudant in buitengewone dienst. In 1996 overlijdt Schaper op 89-jarige leeftijd.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders