Jan Stol

Jan Stol was een Nederlandse vrijwilliger die tijdens de Spaanse Burgeroorlog in Albacete verbleef. Volgens een verhoor uit 1937 door de Amsterdamse politie was het bekend dat wie kon aantonen dat hij in Nederland voor militaire herhalingsoefeningen moest verschijnen, terug kon keren uit Spanje. Stol zou via papieren van zijn neef en met hulp van zijn ouders op slinkse wijze naar Nederland zijn teruggekeerd, mede gefaciliteerd door het Spaanse consulaat en de Communistische Partij van Nederland (CPN). Zelf ontkende Stol dit verhaal toen hij in januari 1939 werd gehoord; hij verklaarde dat hij in augustus 1937 licht gewond was geraakt en vervolgens toestemming had gekregen om naar Nederland terug te keren. Tijdens het verhoor gaf hij geen namen van medestrijders prijs, maar bevestigde wel de dood van Evert Lourens, een andere Nederlandse strijder. Daarnaast meldde een anonieme vrouw zich bij de politie met de mededeling dat zij dankzij steun van Jan Stol financiële hulp van de communistische partij ontving, omdat haar man in Spanje vocht. Na de oorlog veranderde Stol zijn politieke voorkeur en ging hij eind jaren veertig Het Parool lezen in plaats van het communistische dagblad De Waarheid. Dit was waarschijnlijk een belangrijke reden dat hem in 1955 zijn Nederlanderschap werd teruggegeven. De periode van de Spaanse Burgeroorlog en de nasleep daarvan, evenals de contacten met de communistische partij, speelden een cruciale rol in zijn leven en de beoordeling van zijn loyaliteit tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)