Joseph Willem Kolkman

Ook bekend als: Joop

Joseph (Joop) Willem Kolkman is op 1 december 1896 in Den Haag geboren als zoon van mr M.C.J.M.  Kolkman en A. Fackeldij. Zijn vader is advocaat, notaris, lid van de Tweede Kamer, minister van Financiën en lid van de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland. Joop is het 10de van 11 kinderen. Zijn ouders hadden hulp van een Franse gouvernante. Joop gaat naar het gymnasium van de Jesuïeten in Katwijk-De Breul en treedt in 1915 in bij de Orde, doorloopt het noviciaat en studeert er filosofie. Op 7 januari 1924 verlaat hij de Orde. Hij gaat rechten in Leiden studeren en vestigt zich in 1926 als journalist in Parijs. Hij is er correspondent voor diverse Nederlandse kranten, waaronder het Dagblad van Rotterdam, de Telegraaf en het Sumatra Weekblad. Hij trouwt in 1934 met Elizabeth Fonkert (1913-1989) uit Rotterdam. Ze gaan wonen in Soisy sous Montmorancy buiten Parijs. Het huwelijk blijft kinderloos.

Na de inval van nazi-Duitsland in Nederland arriveren in Parijs veel Nederlandse vluchtelingen, onder wie veel Joden. De Nederlandse consul-generaal, dr ir A. Sevenster, richt een hulporganisatie voor hen op. Ook Kolkman biedt zijn hulp aan. De eerste vluchtelingen worden ondergebracht in het Collège Néerlandais. Op 15 mei wordt Radio Vrij Nederland in Parijs opgericht. Schrijver A. den Doolaard is een van de medewerkers. Op 10 juni 1940 moeten de uitzendingen stoppen omdat de Duitsers Parijs naderen. De medewerkers verlaten Parijs. Joop wordt in de functie van waarnemend vice-consul en directeur van het Office Néerlandais ingezet bij de registratie van Nederlandse vluchtelingen in Sète (bij Montpellier) en later in Perpignan, dat in het 'vrije' deel van Frankrijk en vlakbij de Spaanse grens ligt. Na de evacuatie van Breda waren de bewoners naar België gegaan. Daar werden zij opgepakt en met duizende andere gevangenen naar zuid-Frankrijk gebracht. Londen zond na de Frans-Duitse wapenstilstand van 22 juni 1940 diplomaat Jhr van Vredenburch naar Frankrijk om zich te ontfermen over de Nederlandse vluchtelingen.

Als Kolkman vanuit Sète op 25 juli 1940 Saint-Cyprien bezoekt, waar de Belgen 5000 à 6000 gevangenen hebben ondergebracht in gammele barakken op het strand, zitten er nog maar 18 van de oorspronkelijke +/- 50 Nederlanders. Gevangene Antoine Sauter is dan al sinds 11 juli terug in Breda. Kolkman verhuist naar Perpignan en huurt voor passerende vluchtelingen een groot huis in het dorp Le Soler. Dit huis wordt een soort safe haven, een plek waar men zich veilig kan voelen. Kolkman weet goede relaties op te bouwen met de Franse overheden in Perpignan, en krijgt daardoor veel van hen gedaan. Nederlanders die in Vichy-Frankrijk gearresteerd en veroordeeld worden bezoekt hij in de gevangenis en bezorgt hen extra voedsel. Ook weet hij Nederlanders uit de vluchtelingenkampen als Rivesaltes te halen en over te brengen naar Le Soler. Van hieruit probeert Kolkman degenen die dat willen naar Engeland te krijgen door hen visa te verstrekken.

Dankzij hem kunnen veel Engelandvaarders via illegale routes door de Pyreneeën worden geloodst. In de loop van 1942 wordt ook in Le Soler het leven moeilijker. Het eten wordt schaars en de Franse druk op buitenlanders steeds groter. In juli 1942 kondigt de Vichy-regering aan dat de Offices Néerlandais worden opgeheven, omdat men weet dat deze offices broeinesten van illegale, anti-Duitse activiteiten zijn. Uitreisvisa worden niet meer verstrekt. Toch weet Kolkman nog zo’n 100 Nederlandse vluchtelingen te helpen, door hen richting Zwitserland te dirigeren, hen te laten onderduiken op het Franse platteland of door hen over de Pyreneeën te laten vertrekken naar Spanje. Dat gebeurt letterlijk onder het oog van de Duitsers: zijn huis in Perpignan staat onder voortdurende bewaking.

Op 12 januari 1943 vertrekt hij met Elizabeth Fonkert en zijn collega uit Toulouse, J.C.A.M.Testers, naar de Pyreneeën om met behulp van een passeur naar Spanje te ontkomen, maar zij worden door een Duitse patrouille gearresteerd. De eerste nacht zitten ze in de gevangenis van Perpignan, daarna worden ze naar Toulouse gebracht. Daar blijken de Duitse ondervragers goed op de hoogte te zijn van Kolkmans anti-Duitse activiteiten. Kolkman wordt overgebracht naar het kamp te Compiègne. In december 1943 volgt zijn transport naar het concentratiekamp Buchenwald en vervolgens naar het kamp Mittelbau Dora, waar ondergronds onder verschrikkelijke omstandigheden en terreur de V-1 en V-2 raketten worden geconstrueerd. Kolkman wordt ziek en op 6 februari 1944 vertrekt een transport met onder andere Kolkman naar Lublin. Hij overleeft de reis niet en wordt later op straat gevonden. Elizabeth is in de zomer van 1943 bevrijd en heeft de oorlog overleefd.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders