Josephus Maria Doedee

Ook bekend als: Sjef Doedee, Sjef

Sjef wordt op 30 maart 1917 geboren in Tilburg als achtste van de tien kinderen van Wilhelmus Doedee en Anna van Ierland. Hij is textielarbeider en groeit op in een milieu met extreemlinkse sympathieën; net als zijn broers Toon en Frans is Sjef lid van de Communistische Partij Nederland (CPN). In oktober 1937 reist hij af naar Parijs om zich te melden bij het wervingsbureau van de Internationale Brigade om aan republikeinse zijde deel te nemen aan de Spaanse burgeroorlog. Het bloedige conflict dat in juli 1936 losbarsts, heeft het Europese politieke landschap scherp gepolariseerd. Via de Internationale Brigade ontvangt de linkse Tweede Spaanse Republiek steun van buitenlandse communistische en socialistische vrijwilligers, terwijl de conservatieve nationalisten, onder leiding van onder andere generaal Franco, manschappen en materieel ontvangen van nazi-Duitsland, Italië en Portugal. Nederland trekt formeel geen partij in de burgeroorlog. Nederlandse vrijwilligers die willen deelnemen aan de strijd, doen dat geheel op straffe van verlies van hun Nederlandse nationaliteit; immers gaan ze dan in vreemde krijgsdienst. Voor Nederlandse communisten als Sjef overstijgt solidariteit met de arbeidersklasse trouw aan de staat en daarom voelt hij zich verplicht de Spaanse republiek te hulp te komen. In november 1937 komt hij aan in het republikeinse bolwerk Albacete, maar wat hij daar aantreft, zal hem moedeloos hebben gestemd. De discipline onder de troepen is slecht en Sjef probeert net als vele andere Spanjestrijders te deserteren. Hij weet uiteindelijk te ontsnappen naar Frankrijk, waar hij tegenover de consul volhoudt dat hij militaire dienst in Spanje heeft geweigerd en in plaats daarvan bij een timmerman en in een autofabriek heeft gewerkt. Omdat voor de Parijse consul niet duidelijk is of Sjef al dan niet in vreemde krijgsdienst is geweest, wordt hij gerepatrieerd. Sjef verliest niettemin zijn Nederlands paspoort; enkele andere Spanjestrijders verklaren in december 1939 dat Sjef wel degelijk in dienst is geweest en wegens desertie bij verstek tot twintig jaar dwangarbeid is veroordeeld. Na zijn terugkeer vestigt Sjef zich opnieuw in Tilburg. Hij blijft in communistische kringen actief en houdt zich na de Duitse inval bezig met de verspreiding van de illegale krant Vrede-Vrijheid. In juni 1941 wordt Sjef echter met zijn broer Frans en enkele andere sympathisanten gearresteerd en naar de Sicherheitspolizei in ’s-Hertogenbosch gebracht. Maanden later worden enkelen van hen vrijgelaten, maar Sjef wordt vastgezet, eerst in kamp Schoorl en later in Amersfoort. In augustus 1942 wordt hij naar concentratiekamp Dachau gedeporteerd. Als gevolg van de slechte omstandigheden en mishandelingen in het kamp wordt Sjef binnen een maand ziek. Op 1 september 1942 wordt hij met hoge koorts de ziekenbark binnengebracht, maar zijn toestand verslechtert snel. Diezelfde dag overlijdt hij aan een borstvliesontsteking. Sjef is 25 jaar geworden.

Bron: Brabantse Gesneuvelden

Sjef Doedee, geboren als achtste kind in een groot gezin uit Tilburg, werkte in de textielindustrie voordat hij betrokken raakte bij de Spaanse Burgeroorlog. In oktober 1937 vertrok hij op eigen initiatief naar Spanje, waar hij zich bij de Internationale Brigade meldde. Hoewel hij zelf verklaarde nooit als soldaat te hebben gediend en vooral in werkplaatsen te zijn ingezet, werd hij door anderen beschuldigd van desertie en gevangen gezet. In april 1938 vluchtte hij via de Pyreneeën naar Frankrijk, waarna hij uiteindelijk werd gerepatrieerd naar Nederland. Door zijn deelname aan de strijd in Spanje verloor hij zijn Nederlandse nationaliteit. Na zijn terugkeer in Tilburg raakte Doedee betrokken bij het communistisch verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij maakte deel uit van een groep die de illegale krant Vrede-Vrijheid uitgaf, een van de eerste verzetsbladen in Nederland. Op 25 juni 1941 werd hij samen met zijn oudste broer Frans gearresteerd door de Gestapo. Na gevangenschap in onder andere kamp Schoorl werd hij op 1 augustus 1942 naar concentratiekamp Dachau gedeporteerd. Daar overleed hij op 1 september 1942 aan borstvliesontsteking. Hoewel er na de oorlog onduidelijkheid bleef bestaan over zijn formele lidmaatschap van de Communistische Partij Nederland, is zijn actieve rol in het verzet en zijn betrokkenheid bij de Spaanse Burgeroorlog onmiskenbaar. Zijn lot weerspiegelt de zware strijd en het verzet van Nederlandse communisten in die turbulente periode.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)