Jozef Maria Johannes Antonius Bruijelle

Ook bekend als: Jozef, Jozef Bruijelle

Jozef wordt geboren op 5 januari 1906 in Tilburg, als negende kind van François Bruijelle en Henrica Lombaers. Jozefs familie aan vaderskant is van Franse komaf; zijn grootvader Hippolyte Bruyelle komt uit Cambrai in Noord-Frankrijk. Jozef, ook wel ‘Joep’ genoemd, groeit op in een welgesteld rooms-katholiek milieu. Zijn vader is meelhandelaar en -fabrikant en verhuist met zijn gezin regelmatig binnen Tilburg. Jozef verlaat op zijn tiende het ouderlijk huis en verblijft achtereenvolgens in Sint-Michielsgestel, Waalwijk, Besoijen en Schijndel, vermoedelijk in verschillende internaten. Nadat hij in 1923 kort naar Tilburg terugkeert, gaat hij naar Brussel en profileert zich in de jaren daarna als motorrijder. Hij rijdt meerdere wedstrijden en ook de prestatierit Eindhoven-Parijs-Eindhoven. Geregeld belandt hij op het asfalt, maar hij komt er telkens zonder zwaar letsel vanaf. Eind 1929 is Jozef terug in Tilburg, maar niet voor lang. Na een maand neemt hij dienst in het Franse Vreemdelingenlegioen en reist daarvoor af naar Algiers. Tot 1931 dient hij in Frans-Algerije, maar voor zijn tijd daar is afgezien van zijn pensioengegevens niets bekend. Daarna keert hij terug naar Tilburg. In 1937 besluit Jozef zich, vanwege zijn communistische sympathieën, aan te sluiten bij de Internationale Brigades die in de Spaanse Burgeroorlog strijden tegen de nationalisten onder Franco. Hij ziet actie rond Madrid en aan de Ebro en wordt ten slotte gewond afgevoerd naar het Catalaanse Vic, ten noorden van Barcelona. Vandaaruit wordt hij in 1938 via Frankrijk gerepatrieerd naar Nederland. Omdat Nederland afzijdig is in het conflict, heeft Jozef echter zijn Nederlands staatsburgerschap verloren. Jozef heeft dan ook geen vaste verblijfsplaats meer. Hij trekt in bij zijn zus Paula in Tilburg en begint een rijwielhandel aan de Doornbossestraat. Deze heeft hij tot 1941. Tijdens de Duitse bezetting heeft Jozef zich aangesloten bij een verzetsgroep van communisten en linkse sympathisanten die het zich tot doel stellen de strijdgeest tegen de nazi’s levend te houden. Op dat moment geldt er een non-agressiepact tussen Nazi-Duitsland en de Sovjetunie, maar dat doet geen afbreuk aan de diepe haat tussen nazi’s en communisten. De groep richt in dit kader de illegale krant Vrede-Vrijheid op, een voorloper van De Waarheid, de officiële partijkrant van de CPN. Als Nazi-Duitsland in juni 1941 de Sovjetunie binnenvalt, valt de laatste schijn van een bestand weg. In heel bezet Europa vindt onmiddellijk daarna een klopjacht plaats op communisten en socialisten, ook in Nederland, waar geregistreerde oud-Spanjestrijders zoals Jozef direct gevaar lopen te worden gearresteerd. Hij weet nog tot december buiten schot te blijven, maar wordt dan ook opgepakt. Via Scheveningen en Amersfoort wordt hij in maart 1942 gedeporteerd naar concentratiekamp Buchenwald, maar twee maanden later wordt hij weer teruggestuurd naar Scheveningen. In januari 1943 volgt gevangenschap in het nieuw geopende kamp Herzogenbusch, ofwel Kamp Vught, waar hij als mecanicien dwangarbeid verricht op de motorbouwafdeling voor de Luftwaffe. In mei 1944 wordt Jozef vervolgens overgebracht naar Dachau en wordt vandaaruit aan het werk gezet in de buitenkampen van Kottern en Leonberg voor de bouw van vliegtuigonderdelen. Jozef belandt ten slotte in het buitenkamp te Landsberg am Lech, waar hij als gevolg van de geleden ontberingen en uitputting bezwijkt. Als overlijdensdatum is 31 maart 1945 opgegeven. Jozef is dan 39 jaar oud. Hij wordt vermoedelijk ter plaatse begraven.

Bron: Brabantse Gesneuvelden

Joseph Bruyelle, afkomstig uit een welvarende familie uit Tilburg, leidde een zwervend bestaan en diende tussen 1929 en 1931 in het Franse vreemdelingenlegioen. In 1938 vocht hij als vrijwilliger in de Spaanse Burgeroorlog, waar hij gewond raakte en in een militair ziekenhuis in Vic werd verzorgd. Na zijn terugkeer naar Tilburg bleef hij actief in het communistisch verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij maakte deel uit van een groep die een illegale krant, Vrede-Vrijheid, wilde uitgeven. Hoewel enkele leden al in 1941 werden gearresteerd, wist Bruyelle aanvankelijk onder te duiken. Op 12 december 1941 werd hij echter opgepakt en gevangen gezet in Scheveningen, Amersfoort en mogelijk Vught. Vervolgens werd hij gedeporteerd naar verschillende concentratiekampen, waaronder Buchenwald, Dachau en Natzweiler. Uiteindelijk werd hij tewerkgesteld in een buitenkamp bij Landsberg am Lech, waar hij op 31 maart 1945 overleed. Bruyelles leven weerspiegelt de strijd en het verzet van communistische Spanjestrijders in Nederland tijdens deze turbulente periode.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)