Jacobus Johannes van Dam

Co van Dam trouwde in 1933 op negentienjarige leeftijd met Aafje van der Valk, met wie hij binnen drie jaar drie kinderen kreeg. Hij werkte als taxichauffeur, maar raakte kort na het huwelijk werkloos. Het gezin verhuisde regelmatig, wat in de crisistijd van de jaren dertig in Amsterdam niet ongewoon was. In januari 1937 vertrok Co onverwacht naar Spanje om deel te nemen aan de Spaanse Burgeroorlog, waar hij zich aansloot bij het eerste bataljon "Edgar André" van de XIe Internationale Brigade. Aanvankelijk was hij hospik, maar na een desertie en straf keerde hij terug en vocht mee in belangrijke veldslagen zoals Guadalajara, Brunete en Belchite. In 1938 werd hij lid van de Spaanse communistische partij, wat zijn betrokkenheid bij de republikeinse zaak onderstreepte. Tijdens het Aragon-offensief in maart 1938, waarbij de fascistische troepen de republiek in tweeën splitsten, probeerden Co en zijn vriend Co Roelofs via het Nederlandse consulaat in Barcelona terug te keren naar Nederland, maar zonder succes. Co keerde terug naar het front en nam deel aan het Ebro-offensief in juli 1938. Kort daarna, op 18 augustus 1938, sneuvelde hij waarschijnlijk tijdens de gevechten om het stadje Gandesa. Zijn vriend Co Roelofs overleefde de oorlog en trouwde in 1939 in Amsterdam met de zus van Co van Dam. De levens van beide mannen zijn nauw verbonden met de strijd tegen het fascisme in Spanje, waarbij Co van Dam zijn leven gaf voor de republikeinse zaak.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)