Joseph Zwalf

Joseph Zwalf (Amsterdam, 19 september 1918 - 6 april 1982) was een diplomaat van Joodse afkomst en tijdens de Duitse bezetting Engelandvaarder. Na aankomst in Engeland was hij werkzaam bij de marine.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl

De 21-jarige Joseph Zwalf woont bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog op de Zeeweg 80 in Velsen, waar hij op 19 september 1918 is geboren. Hij is student, maar Joden worden al snel na het begin van de Duitse bezetting van de universiteiten geweerd. Joseph gaat werken op het accountantskantoor Moret & De Jong op de Koningskade 13 in Den Haag.

In september 1941 probeert hij samen met zijn studievriend Henk Stol, Jan Servaas en ‘een Surinamer genaamd Bergen’ via Frankrijk naar Engeland uit te wijken. Maar bij de grens met België worden ze aangehouden. ‘We mochten verder reizen omdat de Duitsers ons verhaal geloofden dat wij naar Frankrijk wilden om daar werk te zoeken. Op het grootste deel van ons geld werd echter beslag gelegd wegens deviezensmokkel.’

Begin 1942 brengt Stol hem op het idee via de Noordzee naar Engeland te gaan. Met de verzetsman Jan Servaas, die door de Duitse politie wordt gezocht, beraamt hij een plan om met het schip Beatrice de Noordzee over te steken, maar het plan wordt afgeblazen. Via Servaas komt Joseph in contact met Felix Nauta en Jaap Bakker, die derde stuurman op de grote vaart is. Felix vertelt hen dat zijn echtgenote, Elly Moret, van plan is een schip te kapen en daarmee de Noordzee over te steken. Elly wil naar Engeland omdat haar vader, die samen met haar een verzetsgroep in Leiden steunde, is gearresteerd. Schipper Arie Vooys uit de Jan Pieterszoon Coenstraat in IJmuiden heeft haar geadviseerd het schip Katwijk 2 voor dit doel te gebruiken.

Naast het echtpaar Nauta, Servaas en Zwalf gaan nog vier mannen mee: Bob van Aarem, Louis de la Bretonière, Jaap Bakker en Ferry Meijnderts. De vergunning die nodig is om met de KW2 te kunnen uitvaren wordt geregeld door Henk Stol en ene De Pagter, die werkt bij de Visserijcentrale in Den Haag. De vergunning wordt op 6 april ’42 keurig om 23.00 uur ’s avonds in IJmuiden bezorgd.

Aan het begin van de avond van 7 april loopt Elly een paar keer van de vismarkt naar de KW2, steeds met een van de mannen. Ze fungeert elke keer als ‘liefje’, zodat ze bij eventuele aanhouding door een Duitse patrouille een goed excuus hebben voor hun aanwezigheid op de kade. De mannen sluipen aan boord van de KW2 en verstoppen zich onder de vloerplanken van de koelruimte. Er gaan zes revolvers, twee handgranaten en zeven ploertendoders mee, alsmede tekeningen van Duitse verdedigingswerken voor het Engelse leger.

De bemanning bestaat uit schipper Dirk van Duyn, stuurman Cornelis Guyt en negen anderen. De eigenaars van de boot, de gebroeders Taal uit Katwijk, hebben toestemming om tussen vijf uur ’s middags en negen uur ’s avonds visnetten uit te zetten tot 60 km uit de kust. Zodra dit is gebeurd en het schip voor anker ligt, komen de verstekelingen uit hun schuilplaats. Als Elly de bemanning verzekert dat de achterblijvend gezinnen door het verzet goed zullen worden verzorgd, wordt geen weerstand geboden.

Stuurman Guyt schreef later: ’Wat moesten wij doen? Aan de ene kant vrouw en kinderen achterlaten, en aan de andere kant onze vaderlandse plicht doen om die mensen naar de overkant te brengen. Wij hadden terug kunnen varen, want ze waren veel te ziek.’

Zwalf vertelde later dat de KW2 vlak voor het vertrek werd gecontroleerd door een Duitse patrouille, maar dat de controle slecht werd uitgevoerd. ‘Het ruim is wel even open geweest en er is met een zaklantaarn in geschenen. Dat is alles wat wij van de controle gemerkt hebben. Rond 23.00 uur ben ik met Servaas en Bakker het dek op gegaan, gewapend met revolvers. De anderen waren te zeeziek om ook maar iets te doen. Op de brug gekomen hebben wij de schipper bedreigd met onze revolvers. De schipper antwoordde dat het beste was eerst die revolvers weg te doen, hetgeen wij deden, en dat wij eerst eens rustig moesten praten, daar de gehele bemanning goede Hollanders waren. Toen is de hele bemanning bij elkaar gekomen en is overleg gepleegd. Zij zagen ook de moeilijkheden is welke hun te wachten stonden indien zij met 8 verstekelingen aan boord terug zouden keren. (…) Zij boden ons hun kooien aan en zij zijn het feitelijk geweest die ons naar Engeland hebben gebracht, zonder hun hulp was het nooit gelukt.’

Op 8 april gaan de verstekelingen bij Great Yarmouth onder het hijsen van de Nederlandse vlag aan land. Na verhoor wordt Zwalf op 3 september in Londen door de koningin ontvangen. Hij wordt toegewezen aan de marine en naar Australië gestuurd. In 1943 trouwt hij in South Yarra met Patricia Mary Charlton. Na de oorlog wordt hij vice-consul in Leopoldville (Belgisch Kongo). Van 1958 tot 1965 is hij Nederlands consul in Luik en van 1965 tot 1972 eerste secretaris bij de Nederlandse ambassade in Ottawa (Canada). Tussen 1972 en 1976 is hij ambassadeur in Montevideo (Uruguay) en van 1976 tot 1978 werkt hij in Den Haag bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij wordt daarna consul-generaal in Houston (Texas) tot 1981. Hij overlijdt op 11 april 1982. 

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders