Bep Turksma

Ook bekend als: Hulda Elisabeth Turksma, Bep

Hulda Elisabeth (Bep) Turksma (Rotterdam, 11 mei 1917 – Antwerpen, 21 september 1987) was een verzetsstrijder en één van de 48 vrouwelijke Engelandvaarders. Aanvankelijk was zij betrokken bij het Delfts studentenverzet. Nadat zij was opgepakt, wist Turksma te ontsnappen en te vluchten naar Engeland. Na de oorlog verwierf ze vooral bekendheid in de zogenaamde Weinreb-affaire, waarbij Friedrich Weinreb haar valselijk beschuldigde hem te hebben verraden.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl

Hulda Elisabeth (Bep) Turksma groeit op in Rotterdam, als oudste van twee kinderen in een Joods gezin. Haar vader, David Simon Turksma, overlijdt in 1933 als Bep zesttien is. Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 verhuist ze met haar moeder, Sara Israël Katan, naar Den Haag. Daar volgt ze een opleiding tot verpleegster en raakt ze betrokken bij verzetsactiviteiten. In 1942 woont ze met haar vriendin Lenie Kriegsman, eveneens leerling-verpleegster, op kamers in de Regentesselaan 95. Op 9 september komt de Duitse politie bij haar aan de deur en wordt Bep meegenomen naar het politiebureau hoek Archimedesstraat/Laan van Meerdervoort, waar ze wordt uitgemaakt voor 'vieze Jodenvrouw'. Na verhoren op Binnenhof 7 en in de beruchte villa Windekind wordt ze naar kamp Westerbork gebracht. Haar werkzaamheden als nachtverpleegster bieden haar echter voldoende vrijheid om op 24 november 1942 uit het kamp te ontsnappen. Ze loopt naar het station in Assen en neemt de trein terug naar Den Haag. Daar duikt ze onmiddellijk onder. Op 8 februari 1943 steekt Bep de grens met België over, komende vanuit Tilburg. In Turnhout neemt ze de tram naar Antwerpen en vervolgens de trein naar Parijs; vrijwel moeiteloos komt ze door de controles. Op 27 maart brengt een Franse vrouw haar via Bordeaux naar Langon, waar ze over de demarcatielijn naar Vichy-Frankrijk wordt gebracht. Op 1 april wordt ze gearresteerd in Pau. Daar zit ze een maand gevangen. Daarna wordt ze naar een kamp in Gurs gebracht. Eind mei 1943 lukt het haar dit kamp te ontvluchten. De hulporganisatie van Jean Weidner in Lyon ('Dutch Paris') bezorgt haar valse papieren. Daarmee brengt ze voor Weidner berichten van Lyon naar Parijs. Op 17 september vertrekt ze naar het Zuid-Franse dorpje Mauléon. Een gids (‘passeur’) helpt haar de Pyreneeën over. Maar in Isaba wordt ze opnieuw gearresteerd. Na een verblijf in de gevangenis van Pamplona mag ze op 14 oktober doorreizen naar Madrid. Op 13 april 1944 bereikt ze Lissabon. Vandaar vliegt ze op 17 april naar Bristol in Engeland. In Londen wordt Bep gastvrouw in het 'clubhuis' van de Engelandvaarders, Oranjehaven. Na de oorlog hoort ze dat haar broer Salomon, patiënt in de Joodse psychiatrische inrichting ‘Het Apeldoornse Bosch’, in Auschwitz en haar moeder in juni 1943 in Sobibor zijn omgebracht. Na de bevrijding werkt Bep als secretaresse bij het Nederlands-Indische Rubberfonds en daarna voor het ministerie van Buitenlandse Zaken in Peru, Polen, Kenia en Den Haag. In 1965 introduceert ze in Nederland een in Peru ontwikkelde onderwijsmethode voor het ontwerpen en maken van maatkleding. Op haar eigen instituut Miraflores in Baarn geeft ze hierin les, totdat ze betrokken raakt bij de affaire-Weinreb en ze door ziekte genoodzaakt is het instituut te sluiten. De Joodse rabbi Friedrich Weinreb, in 1947 en 1949 veroordeeld voor verraad in bezettingstijd, beweerde in zijn memoires dat Bep hem na haar aanhouding in 1942 zou hebben verraden. Zodra Turksma hiervan hoorde, belde ze de bezorgster van Weinrebs memoires, Vrij Nederland-columniste Renate Rubinstein, die haar echter afscheepte. Toen Rubinstein kort daarna in Groningen deelnam aan een forum over de affaire Weinreb, mengde Turksma zich in het debat en eiste rechtzetting van Weinrebs beschuldigingen. Rubinstein weigerde. Hierop spande Turksma een kort geding tegen haar aan wegens laster. De aanklacht werd niet-ontvankelijk verklaard, maar het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) kondigde wel een diepgaand onderzoek naar de zaak aan. In de opiniepers nam de schrijver W.F. Hermans het inmiddels voor Bep op. Met hulp van oud-Engelandvaarder en Vrij Nederland-redacteur Mathieu Smedts publiceerde ze in 1971 haar oorlogsverhaal in het boek ‘Vraag me niet waarom’. Het rapport van het RIOD pleitte Bep in 1976 vrij van alle aantijgingen; Weinreb had alles over haar verzonnen. Ze overlijdt op 21 september 1987 op zeventigjarige leeftijd in haar flat in Antwerpen-Berchem.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders