Johannes Middelham

MIDDELHAM (Johannes, roepnaam Jan), geboren te Rotterdam op 1 juli 1918. Hij trouwt in 1943 en woont vanaf begin 1944 met zijn vrouw en zoontje in de Rotterdamse wijk Spangen, op het adres Roemer Visscherstraat 8b. Kort daarna moet Jan zich melden om in het Duitse Soest te gaan werken, maar hij kan tijdig onderduiken in Den Haag, bij een vriend van zijn vader. Overdag werkt hij bij hem als kleermaker. Wanneer op 6 juni 1944 bekend wordt dat de lang verwachte invasie is begonnen, gaat Jan terug naar zijn gezin. Ook al omdat zijn vrouw in verwachting is van het tweede kindje, dat begin oktober 1944 wordt geboren. Bij de razzia van 10 november 1944 wordt Jan opgepakt, hij is dan 26 jaar. Vanaf de verzamelplaats, mogelijk bij de Lekhaven, moet Jan lopend naar Delft, in colonne en geflankeerd door soldaten met geweer in de aanslag. In het gebouw van de TH krijgt hij rode kool en vervolgens moet hij door verduisterd Delft naar het station. Uit protest zingen de mannen onderweg de liederen “Ik heb u lief mijn Nederland” en “Waar de blanke top der duinen”. In de nacht van 10 op 11 november 1944 vertrekt de trein. Jan zit met 45 mannen in een goederenwagon die van buiten wordt afgegrendeld. De wagon is van het type “punaise”, met in het midden een opening, die de mannen als toilet gebruiken. Via onder andere Amsterdam, Zwolle en Münster komen de mannen in de ochtend van 15 november 1944 aan in Rheine. De mannen krijgen tot taak zoveel mogelijk bombardementsschade te verhelpen, in het slechtste geval moeten zij ook lijken bergen. Voor Jan is het ongewoon en zwaar werk. De mannen staan onder toezicht van afgekeurde oostfrontsoldaten, van wie de meesten eigen bedrijfjes hebben en die vakmensen hiervoor inschakelen. Zo moet Jan vijf à zes weken werken voor het kleermakersbedrijfje van de Rottenführer. Daarna moet Jan voor de spoorwegen werken: bombardementsschade herstellen, bomtrechters opvullen, grind onder bielzen kloppen, vlakbij de reparatieloods voor locomotieven. Deze loods wordt veelvuldig beschoten en het is een paar keer een dubbeltje op z’n kant voor de mannen. Tot begin februari 1945 zijn de (weers)omstandigheden bar en boos: sneeuw, kou en honger. Wanneer op 1 februari 1945 plotseling de dooi invalt, krijgen de mannen te maken met een vlooien- en luizenplaag. In maart 1945 struinen de mannen het platteland af en vragen bij boerderijen om brood en nachtenlang zien zij een terugtrekkend, verslagen leger. De mannen krijgen het bevel om naar Noord-Duitsland te lopen, maar dit negeren zij en wachten in de kalkgroeven bij Rheine de komst van de geallieerde troepen af. Op 1 april 1945 is dat het geval. Na omzwervingen worden de mannen naar Bocholt vervoerd en vandaaruit naar Eindhoven. Na registratie en een kleine medische keuring wordt Jan ondergebracht bij een boerenfamilie in Bergeijk, totdat hij naar Rotterdam mag terugkeren. Tijdens zijn verblijf in zowel Duitsland als Bergeijk blijkt veelvuldige brief(kaart)wisseling met de familie in Rotterdam mogelijk. Jan laat daarbij regelmatig doorschemeren dat de onzekerheid over de situatie van zijn vrouw en kinderen in Rotterdam een kwelling voor hem is. Pas op 23 mei 1945 krijgt hij het bericht dat zijn gezin en zijn ouders het goed maken. Op 9 juni 1945, zijn trouwdag, komt Jan thuis. Na de oorlog wordt hij nog een keer vader en verhuist hij met zijn gezin naar Gouda. Op 3 maart 2011 overlijdt Jan, 92 jaar oud.

Bron: Stadsarchief Rotterdam