Johannes Marie Brand

Ook bekend als: Jan

Johannes Marie Brand is op 20 juni 1922 geboren in Bussum, waar zijn vader wethouder, locoburgemeester en lijsttrekker van de Rooms-Katholieke Staatspartij is, tevens uitgever. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zit Jan op de HBS. Na zijn eindexamen gaat hij bij kunsthandel Douwes in Amsterdam werken. In 1942 onderneemt hij met een Bussumse vriend zijn eerste poging om naar Engeland te gaan. In België splitsen zich hun wegen. Voordat hij de Pyreneeën bereikt, besluit Jan naar Nederland terug te gaan. In april 1943 wordt hij opgeroepen om in Duitsland te gaan werken. Hij wacht de gevolgen niet af en vertrekt eind mei opnieuw naar Engeland, ditmaal met zijn HBS-vriend Joop Born, diens broer Guus en een vriend van Guus. Ze gaan richting Zwitserland. Net voor de grens splitsen ze zich op om niet op te vallen. Ze bereiken Vevey en worden na drie dagen door de Zwitserse autoriteiten in een werkkamp in Les Verrières ondergebracht. Daar zitten dan ongeveer 100 vooral Joodse Nederlanders, onder wie Richard Barmé, Guus en Joop Born, Jan Buyser, Henk Gerlach en Leo Rutten. Richard Barmé, Guus Born, Jan Buyser en Henk Gerlach verlaten het kamp op 23 oktober 1943, Jan Brand en Leo Rutten vier dagen later. Omdat ze geen treinkaartje hebben, worden ze opgepakt en naar de gevangenis van St. Michel gebracht. Na drie weken worden ze overgeplaatst naar Camp de Noé en enkele weken later naar een arbeiderskamp in Muret. De eerste avond ontsnappen ze door een kantelraampje en verstoppen zich in een grafkelder. De volgende dag nemen ze een trein naar Toulouse. Begin januari 1944 gaan ze de Pyreneeën over, zonder gids en zonder warme kleding of goede schoenen. Na 24 uren vallen ze uitgeput in slaap. Als ze wakker worden, staat een Guardia Civil hen aan te kijken. Ze worden meegenomen naar de gevangenis in Figueras. Na een verblijf in de gevangenissen van Barcelona en Zaragoza belanden ze in het kamp bij Miranda de Ebro. Op 23 februari 1944 mogen ze naar Madrid vertrekken. Reeds na enkele dagen vervolgen ze hun reis naar Villa Real de San Antonio in Portugal, waar ze door een Engels oorlogsschip worden afgehaald. Zo bereiken ze Gibraltar op 27 februari en Liverpool op 16 maart 1944. Op 1 mei krijgt Jan een verblijfsvergunning en op 4 mei 1944 wordt hij toegewezen aan het Korps Mariniers. Hij volgt de officiersopleiding in Quantico. Eind 1945 wordt hij opleidingsofficier in de marinierskazerne in Doorn. Later wordt hij overgeplaatst naar Loemadjang (Java), waar hij in 1948 in Soerabaja militair commandant wordt. Na zijn demobilisatie is Jan het bedrijfsleven ingegaan; daarnaast was hij een gewaardeerd kunstschilder. Jan Brand overlijdt op 12 april 2017.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders