Joh.H. Kramer

Jan Kramer groeide op in Amsterdam-West en volgde opleidingen tot tekenleraar en reclametekenaar. Na zijn militaire dienst bij de Koninklijke Marine vertrok hij in februari 1937 samen met zijn vriend Steef Grose naar Spanje om deel te nemen aan de Spaanse Burgeroorlog. Terwijl Grose vocht als sergeant in het Thälmann Bataljon van de XIe Internationale Brigade, is het onduidelijk of Kramer ook bij deze eenheid hoorde; mogelijk diende hij bij de Spaanse Republikeinse Marine. Halverwege 1937 keerde Kramer terug naar Nederland vanwege militaire herhalingsoefeningen, met toestemming van de Internationale Brigades, en behield daarmee zijn Nederlandse staatsburgerschap. Tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog werd Kramer door het Amsterdamse Gewestelijk Arbeidsbureau gedwongen te werken in de Duitse oorlogsindustrie. In maart 1942 vertrok hij als metaaldraaier naar de Dürener Metallwerke-fabriek in Berlijn, samen met andere Nederlandse arbeiders. Na de oorlog hervatte Kramer zijn werk als reclametekenaar. Hij woonde met zijn tweede vrouw en kind in Amsterdam, en in 1956 begon hij als toneelmeester bij de NTS (nu NOS). Het gezin verhuisde toen naar Hilversum, waar Kramer op 66-jarige leeftijd overleed. Zijn leven weerspiegelt de turbulente geschiedenis van Europa in de eerste helft van de twintigste eeuw, met betrokkenheid bij de Spaanse Burgeroorlog en gedwongen arbeid tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)