Hermanus (Herman) van Putten

PUTTEN van (Hermanus, roepnaam Herman), geboren te Rotterdam op 16 juni 1927. Hij woont in 1944 met het ouderlijk gezin in de Rotterdamse wijk Bergpolder, op het adres De Savornin Lohmanlaan 69. Bij de razzia van 11 november 1944 wordt Herman, net als zijn oudste broer Wim, opgepakt, hij is dan 17 jaar. Vanaf de Bergschelaan moet Herman met een groep mannen naar verzamelplaats Nenijto. De groep wordt naar leeftijd gesplitst en na uren in de regen te hebben gestaan, wordt de groep van Herman lopend weggevoerd. Via onder andere de Walenburgerweg, de Bergweg en de Zwart Janstraat, moeten de mannen naar Gouda, waar zij in een kerk overnachten. De volgende dag gaat de voettocht verder en er zijn al veel uitvallers. Gewonde en bewusteloos geraakte mannen worden weggevoerd met boerenwagens. De tocht is zwaar en langer dan noodzakelijk; de Duitsers kennen de weg niet goed, waardoor de mannen een paar keer moeten omlopen. Via Woerden, geïnundeerd gebied en een overnachting in Kamp Amersfoort, bereiken de uitgeputte mannen Ede, waar zij worden ondergebracht in tochtige schuur. De dagen erna moeten de mannen twee uur lopen om hun werkplek in de bossen van Wolfheze te bereiken, waar nog de duidelijke sporen van recente hevige gevechten zichtbaar zijn. De mannen moeten loopgraven maken van 1m80 diep, maar er wordt niet veel gewerkt. Na een paar dagen verhuizen de mannen naar het zwaar geteisterde en geheel verlaten Wolfheze. Hun onderkomen is heel belabberd door het ontbreken van verlichting, verwarming, water en een WC. Op 11 december 1944 wordt Herman met twee lotgenoten naar de ziekenbarak van een kazerne in Ede gebracht, hoewel ze niet echt ziek zijn. De arts is streng en wanneer hij twee dagen later hoort dat Herman zijn advies om een dag te vasten niet heeft opgevolgd, moet hij weer aan het werk gaan; hetzelfde lot als Guus Plekker. Hierop besluiten Herman en Guus om hun ontvluchtingsplannen zo spoedig mogelijk uit te voeren. Nog op de avond van 13 december 1944 nemen beide mannen, samen met nog twee anderen, de benen. Net wanneer ze in het aardedonker over het hek met gaas en prikkeldraad zijn geklommen, komen ze een Duitse soldaat tegen, hij groet de mannen vriendelijk. In Ede overnachten ze in een Muloschool. Wanneer ze de volgende dag verder gaan, voegt een kapper van de Kleiweg zich bij de mannen. In Renswoude melden zij zich bij een Evacuatiepost, die hen aan slaapadressen bij boeren helpt. Het wachten is op de auto die de mannen naar Rotterdam kan brengen. Wanneer Herman verneemt dat dat nog 10 dagen kan duren, besluit hij op eigen gelegenheid verder te gaan. De vier anderen vinden dat te gevaarlijk en blijven achter. Zonder persoonsbewijs vervolgt Herman zijn tocht. Hij overnacht een keer bij familie in Driebergen en een paar keer kan hij meerijden met een open vrachtwagen en met paard en wagen. Wanneer hij met zo’n paard en wagen Zeist wordt ingereden ziet hij dat er een razzia gaande is en slaat de schrik hem om het hart. Paard en wagen mogen passeren en de koetsier raadt Herman aan zich ergens schuil te houden. Hij wordt afgezet bij een veearts, op wiens adres de Duitsers al geweest zijn. ’s Avonds ziet Herman dat de razzia aan de overkant van de straat verder gaat en dan bedenkt hij zich dat wanneer hij had aangebeld bij een huis aan de overkant, hij opnieuw opgepakt had kunnen worden. De volgende dag gaat hij weer verder. Aanvankelijk vindt hij het niets om onderweg om eten te bedelen, maar na wat succesjes krijgt hij er plezier in. “Het regent boterhammen” schrijft hij dan in zijn dagboek. Via Gouda, Moordrecht en Terbregge bereikt Herman in het donker het ouderlijk huis. Zijn broer Wim is dan nog in Duitse handen. Rond de jaarwisseling bespreekt Herman met zijn ouders dat het veiliger is om buiten de stad onder te duiken. Met kennissen vertrekt hij op 3 januari 1945 naar Woerden, waar hij tot 21 januari 1945 blijft. In die periode wordt hij voorzien van een vervalst persoonsbewijs waarin hij ook wat jonger wordt gemaakt en 15 jaar is. Jonger dan de “aanmeldingsplichtige leeftijd”. Dit geeft Herman een veilig gevoel en hij ziet een uitgelezen mogelijkheid om naar het Friese Twijzel te gaan, waar zijn broer Rien predikant is. Op 21 januari 1945 loopt hij terug naar huis en twee dagen later vertrekt hij op de fiets. Het vriest en er ligt een dik pak sneeuw. Onderweg is het druk met “voedselhalers”, voornamelijk vrouwen. Na allerlei hindernissen, vooral problemen met de fiets, komt hij op 3 februari 1945 in Twijzel aan. Daar maakt hij op 12 april 1945 de bevrijding door de Canadezen mee. Vermoedelijk bereikt Herman in juni 1945 veilig Rotterdam. Na de oorlog trouwt hij en wordt hij vader. Herman overlijdt op 11 juli 1999 in Rotterdam, 72 jaar oud.

Bron: Stadsarchief Rotterdam