Adriaan Thomas

Adriaan Thomas wordt in 1912 in Rotterdam geboren en groeit uit tot een van de weinige hoogopgeleide Nederlanders die deelnemen aan de Spaanse Burgeroorlog. Na de HBS studeert hij economie en behaalt hij in 1937 zijn doctoraal. Hij werkt kort bij Price, Waterhouse & Co. en schrijft onder professor Lieftinck aan een proefschrift, maar besluit eind 1937 naar Spanje te gaan om tegen het fascisme te vechten. Aan het Aragon‑front wordt hij op 3 april 1938 door Italiaanse troepen gevangengenomen. Daarna verblijft hij in verschillende kampen: bij Burgos, Belchite, Palencia en vanaf eind 1941 in Miranda de Ebro, waar ook gevluchte Nederlandse joden zitten. De omstandigheden zijn zwaar en Thomas ervaart nauwelijks steun van Nederlandse diplomaten. In 1943 komt hij vrij, maar niet dankzij Nederland: het Poolse Rode Kruis haalt hem uit het kamp. Zijn vader probeert al sinds 1939 hulp te krijgen, maar zonder resultaat. In Lissabon uit Thomas zijn woede over het gebrek aan Nederlandse inzet. Later dat jaar wordt hij in Engeland verhoord door de ballotagecommissie van de Irene‑brigade. Hij verklaart nog steeds communist te zijn en kritisch te staan tegenover het Koninklijk Huis, al erkent hij de populariteit ervan door de strijd tegen het fascisme. De commissie beoordeelt hem als intelligent, overtuigd communist, maar politiek betrouwbaar vanwege zijn antifascisme. Hij wordt toegelaten en vecht in 1944 in Frankrijk, waar hij gewond raakt. Na de oorlog blijft hij onder toezicht van de veiligheidsdiensten. Hij is actief in de Vereniging van Oud‑Spanjestrijders en later in de CPN en de PSP. Zijn post wordt onderschept en familieleden worden ondervraagd. In 1947 krijgt hij zijn Nederlanderschap terug en werkt hij als assistent‑accountant. Vanaf 1948 woont hij vooral in Amsterdam, met een korte periode in Leeuwarden. Hij leidt een teruggetrokken bestaan, bekend om zijn nauwgezetheid. De laatste jaren brengt hij door in verzorgingstehuis Tabitha in de Watergraafsmeer. In 1997 overlijdt hij op 85‑jarige leeftijd; zijn as wordt boven zee verstrooid. Bron: https://spanjestrijders.nl/bio/thomas-adriaan

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders

Adriaan Thomas was een hoogopgeleide Nederlandse communist en anti-fascist, vooral bekend om zijn deelname aan de Spaanse Burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog. Na het behalen van zijn doctoraal in economische wetenschappen in 1937, besloot hij in december van dat jaar te vechten aan het Aragon-front in Spanje. In april 1938 werd hij gevangen genomen door Italiaanse troepen en bracht hij meerdere jaren door in verschillende gevangenkampen onder Franco, waaronder Miranda de Ebro, waar ook Nederlandse joden gevangen zaten. In juli 1943 werd hij vrijgelaten, maar uitte hij scherpe kritiek op het gebrek aan hulp van de Nederlandse autoriteiten. Na zijn vrijlating sloot Thomas zich in Engeland aan bij de Irene-brigade, een Nederlandse eenheid die vocht tegen de nazi’s. In 1944 raakte hij gewond tijdens gevechten in Frankrijk en keerde terug naar Engeland voor herstel. Ondanks zijn communistische overtuigingen werd hij als politiek betrouwbaar beschouwd vanwege zijn anti-fascistische inzet. Na de oorlog bleef hij onder toezicht van de Nederlandse veiligheidsdienst vanwege zijn politieke activiteiten en lidmaatschap van de Communistische Partij Nederland (CPN). Later was hij ook lid van de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP). Thomas werkte na de oorlog als assistent-accountant en woonde vanaf 1948 in Amsterdam, met een korte periode in Leeuwarden. Hij ontving in 1952 het Oorlogsherinneringskruis met de gespen "Krijg te Land 1940-1945" en "Normandië 1944" als erkenning voor zijn militaire inzet. Hij overleed op 85-jarige leeftijd in een verzorgingstehuis in Amsterdam, waarna zijn as boven zee werd verstrooid. Zijn leven kenmerkte zich door een sterke politieke overtuiging en een langdurige strijd tegen fascisme, zowel in Spanje als tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)