Jan de Hartog

Ook bekend als: Jan, F.R. Eckmar, Johannes de Hartog

Jan de Hartog (Haarlem, 22 april 1914 – Houston, 22 september 2002) was schrijver van romans, toneelstukken en filmscenario's. Aanvankelijk bleef hij zijn werk voortzetten tijdens de bezetting. Nadat hij besloot zich niet aan te sluiten bij de Kultuurkamer dook hij onder en vluchtte in april 1943 naar Engeland. Daar aangekomen werd hij oorlogscorrespondent voor onder andere Radio Oranje.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl

Jan de Hartog is op 22 april 1914 in Haarlem geboren. Hij gaat na de MULO naar de Kweekschool voor de Zeevaart in Amsterdam. Het Spartaanse leven daar vindt hij vreselijk en hij loopt weg. Hij werkt tot 1932 bij de havenpolitie en gaat naar het avondgymnasium. Ondertussen begint hij feuilletons voor het Algemeen Handelsblad te schrijven over zijn belevenissen op het IJ. In 1934 trouwt hij met Lydia van Schagen, maar na twee kinderen gaat het stel uit elkaar. In 1938 overlijdt zijn vader, predikant in Haarlem.

Een paar maanden voordat de oorlog uitbreekt, gaat Jan werken voor de firma Wijsmuller in IJmuiden. Daar komt een einde aan als de Duitsers zijn sleepboot in beslag nemen. Hij maakt zijn boek 'Hollands Glorie' af - over de rederijen Wijsmuller en Smit - en weigert in 1942 lid te worden van de ‘Kulturkammer’. Hij valt in ongenade bij de Duitsers en zijn boek wordt verboden. Met acteur Jan Teurlings koopt hij een tjalk, waarmee ze de Zuiderzee bevaren. In de verschillende havens komen zij in contact met onderduikadressen voor Joodse kinderen. Als de Duitse controles intensiever worden, duikt hij onder en in april 1943 verlaat hij Nederland.

Op het Centraal Station in Amsterdam ontmoet hij een vrouw en kind, die hem zullen begeleiden, ze doen alsof ze een gezinnetje zijn, dan valt hij minder op. Hij krijgt in België valse papieren en gaat bij Moeskroen de Franse grens over. Per trein slaagt hij erin de Zwitserse grens te bereiken. Hij wordt de grens overgesmokkeld en door de Zwitsers geïnterneerd. Hij koopt een vliegtuigje en probeert in de nacht van 8/9 mei 1943 met een Nederlandse officier-vlieger naar Algiers te gaan. Het gras is echter te lang en te nat, waardoor hun start mislukt. Later komt hij in contact met een organisatie die hem helpt illegaal naar Annecy te gaan.

Omdat de Gestapo hem zoekt, schuilt hij in het kamp van de Franc-Tireurs in de Haut Savoie. Op 26 mei brengt een gids hem naar Montpellier, waarna een andere gids hem en 19 anderen naar Foix, aan de voet van de Pyreneeën, brengt. Zijn nette pak en keurige schoenen zijn niet berekend op een klimtocht door de bergen, maar hij heeft geen keus. Iemand leent hem een paar stevige schoenen. Als ze in de bergen zijn, worden 13 van hen door Duitsers beschoten, en krijgt hij schampschoten aan zijn benen. Een Rus tilt hem op en brengt hem in vijf dagen over de Spaanse grens. Het groepje meldt zich op 16 juni bij de politie in Tabascon, die hen twee dagen later naar Sort brengt. De consul uit Barcelona komt hen daar ophalen. Jan de Hartog wordt naar een ziekenhuis in Lerida gebracht, waar zijn wonden worden behandeld. De volgende dag gaat hij via Zaragoza naar Madrid. De Britse consul verstopt hem in een juten zak in het ruim van een schip, dat hem naar Gibraltar brengt.

Op 14 juli vliegt hij naar Engeland. In Londen wordt hij oorlogscorrespondent bij de persdienst van de Nederlandse regering, met als specialisatie de koopvaardij. Zo gaat hij mee met een konvooi naar Moermansk. Hij spreekt steeds beter Engels en raakt bevriend met collega-schrijvers en geestverwanten A. den Doolaard en de vlieger Adriaan Viruly. Jan de Hartog heeft zijn periode in Engeland beschreven in zijn in 1953 verschenen roman 'Stella'. Hij overlijdt in 2002 in Houston, Texas.  

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders