Hendrik de Jong

Ook bekend als: Henk

Hendrik (Henk) de Jong, geboren op 17 september 1925 in Scheveningen, is bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog nog maar 14 jaar. Hij woont dan met zijn ouders in de Ankerstraat 46 in Scheveningen. In 1941 behaalt hij op de tweejarige ambachtsschool zijn diploma machinebankwerker. Vrijwel meteen krijgt hij een oproep van het door de Duitse autoriteit in Den Haag aangestuurde arbeidsbureau: hij moet in een fabriek stalen bouten gaan maken. Uit zijn verslag: ‘ ’s Morgens om half acht beginnen, ik kwam achter een draaibank te staan. Na drie maanden moesten we continu gaan draaien: morgens om 6 uur beginnen tot 14.00 uur of van 14.00 tot 22.00 uur. Toen had ik er genoeg van en ben ik gestopt.’ In Scheveningen vindt hij werk bij de vishandels Korving en Van der Zwan. Als de Scheveningers moeten verhuizen vanwege de bouw van de Atlantikwall gaat Henk met zijn ouders, broer en zus wonen in de Begoniastraat 214. In 1943 is Scheveningen vrijwel volledig door de Duitsers abgesperrt. ‘Je mocht daar toen niet meer komen. Ik kreeg weer een oproep van de arbeidsbeurs: maandag moest ik me melden. Daar aangekomen zei iemand dat ik de vrijdag erop om 13.00 uur klaar moest staan, ‘want dan ga je met de trein naar Duitsland’. Vader Gijs raadt hem aan zich in plaats daarvan te melden bij de rederij KWW in Rotterdam. Hij krijgt er een monsterboekje en moet aan de slag als kok/matroos op de sleepboot ‘Wilhelm’, een Hollands schip dat door de Duisters in beslag is genomen. ‘Je zorgt maar dat je donderdagmiddag om zes uur aan boord bent, want we vertrekken vroeg naar Antwerpen’, krijgt hij te horen. Met de ‘Wilhelm’ werkt hij maanden op de vaart tussen België en Delfzijl. Vervolgens wordt hij te werk gesteld op schepen die varen op de lijn Delfzijl-Hamburg-Kiel-Oslo. In 1944 krijgt zijn schip in Hamburg langdurig oponthoud. ‘Overal stond wel wat in de brand, het was puin en nog eens puin’. Kiel trof hij aan als een ‘platgebombardeerde plaats’, waar vandaan snel koers wordt gezet naar Noorwegen. In Moss hoort hij dat vanuit deze havenstad ‘een sleepboot met bemanning en diverse schepen de benen hadden genomen’ naar Zweden. In Noorwegen moet hij werken op de MW119, later als kok korte tijd op de olietanker ‘Tuorbillon’. Hij is getuige van sabotage van Noorse verzetsstrijders tegen Duitse schepen. Een Noor haalt hem over met hem en nog zeven andere mannen mee te gaan naar Zweden. In een open vissersboot gaan ze ’s nachts op weg naar de Zweedse grens. ‘We mochten geen licht of sigaret opsteken en moesten op ons buik onder netten gaan liggen. Het was er zo donker dat je geen hand voor ogen kon zien, maar die Noor wist de weg. Even later merkten we dat we in open zee waren. Het werd morgen, tegen 11 uur zagen we een Zweedse patrouilleboot. We hebben toen de Hollandse vlag opgezet. In een haventje kwamen Zweedse mensen naar ons kijken. We werden goed ontvangen en kregen te eten. Twee mannen van de marechaussee kwamen ons ondervragen. We moesten papieren invullen en ondertekenen. Als je dat niet deed, werd je stateloos verklaard en mocht je tien jaar niet in Nederland komen.’ In Zweden ontmoet hij de Engelandvaarders Cor Kleijn, Jan Visser, Jacob den Dulk, Kees den Dulk en Jaap Taal, allen eveneens uit Scheveningen en gedrost in Noorwegen. Na een kort verblijf in een kamp bij Stockholm moet Henk hout hakken in de bossen. ‘Daar lag zeker 1.20 meter sneeuw, voor elke kuub hout kregen we 3 Kronen. Op 15 februari ’45 werden we teruggebracht naar Stockholm en in een hotel daar voorbereid op transport naar Engeland. We voelden ons voor het eerst in lange tijd vrij en gingen naar een bioscoop. Daar zagen we in een journaal dat in Holland honger werd geleden. Aan het slot werd een Nederlandse vlag getoond die ten onder ging. Dat beeld is me altijd bijgebleven.’ Op 12 maart 1945 wordt Henk ’s avonds opgehaald en naar een vliegveld gebracht. ‘We kregen extra kleding over onze winterjassen en ook handschoenen. Het vliegtuig was een Amerikaanse bommenwerper. Je werd vastgemaakt en kreeg een parachute. Bij aankomst in Engeland werden we na controle in een auto naar een kamp gebracht. Daar zaten veel Nederlanders, Fransen, Noren, allerlei nationaliteiten. Ik ging werken op de ‘Oranje Nassau’, een schip van de Nederlandse marine. Eerst moest ik lessen volgen en ook kreeg ik voor het eerst geld: 8 pond, waarmee ik meteen iets ging kopen in de kantine. Na een week of vier, vijf werd ik opgeleid tot stoker op een slagschip. Zat ik tussen Engelse mariniers die me een training gaven. Nou, die waren niet voor de poes. Het spreekwoord is niet voor niets ‘God schiep mens en dier maar nimmer een marinier.’ Later werd ik overgeplaatst naar het marineschip de Kortenaer.’ Na de bevrijding vervolgt Henk zijn dienstverband per direct in Nederlands-Indië, nadat hij één dag verlof in Nederland heeft doorgebracht. Hij overlijdt in december 2003.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders