Jan Hendrik Lazet

LAZET (Jan Hendrik), geboren te Schiedam op 19 april 1913. In september 1915 verhuist hij met zijn ouders naar Rotterdam. Hij trouwt in 1938 en woont in 1944 met zijn vrouw en kinderen mogelijk nog in de Rotterdamse wijk Bospolder, op het adres Puntstraat 51a. Bij de razzia van 10 november 1944 wordt Jan opgepakt, hij is dan 31 jaar en gasfitter bij gemeentelijk Gasbedrijf. Het is aannemelijk dat hij met een vieze en overvolle rijnaak wordt weggevoerd, via Utrecht, Amsterdam en het IJsselmeer, naar Kampen, waarna hij lopend naar Kamp Wezep moet, een mars van drie à vier uur. Op 21 november 1944 verlaten de mannen Wezep in een volgepropte trein, waarin nagenoeg geen ruiten meer zitten. De mannen denken dat ze aan de IJssellinie moeten werken en dat ze voor de kerst weer thuis zijn. Maar de werkelijkheid is anders. Een ellendige reis van drie dagen, waarin zij geen eten en drinken krijgen en de Duitsers met hen moeten leuren, brengt de mannen via Bentheim, Osnabrück, Stendal en Zossen naar Dresden. Ze worden ondergebracht in een Lager waar het wemelt van de wandluizen. Het eten is slecht en ’s avonds klimmen zij over een hek om in de stad beter eten te kopen. Na een week moeten 100 à 150 mannen, onder wie Jan, naar het 20 km zuidelijker gelegen Pirna. Hier worden de mannen ondergebracht in Gasthof Schützenhaus aan de Hohe Straße, dat is ingericht als lager van Organisation Todt. Zij moeten werken voor de firma Funke & Co, voor het uithouwen van een benzinefabriek in de bergen en/of het graven van een tunnel. Het werk is zwaar, zeker ‘s nachts wanneer buiten gewerkt moet worden bij stevige vorst (soms 18-20 graden), het eten bestaat vooral uit soep, door de mannen “Elbewasser” genoemd, en de mannen hebben een chronisch slaaptekort. De mannen moeten dag en nacht werken voor een schamel loon en bovendien komt de werkgever zijn loonverplichtingen slecht na. Na het grote bombardement op Dresden, dat in de nacht van 13 op 14 februari 1945 aan zo’n 25.000 mensen het leven kost, moeten Jan en de andere mannen in die dodenstad puinruimen en lijken bergen. De eerste nacht slapen zij op de grond van de wijnkelder van het vernielde stadhuis, daarna slapen zij in Pirna en gaan zij dagelijks met de trein naar Dresden, maar de laatste vijf km moeten zij lopen. De mannen zien er verschrikkelijke taferelen, zoals mensen die in de kelders van hun huizen gestikt zijn of die door het fosfor zijn verbrand. Uit één kelder worden 700 lijken gehaald, afzichtelijk verminkt en uit elkaar gesprongen door de luchtdruk. Mogelijk zijn sommige mannen ook getuige van de lijkverbrandingen op de Altmarkt, om de uitbraak van ziektes te voorkomen. Bij een bombardement op Pirna (vermoedelijk op 19 april 1945) worden de brug over de Elbe, het station en de binnenstad zwaar getroffen. Onder de Rotterdammers en Schiedammers vallen geen slachtoffers. Wanneer het oorlogsgeweld steeds duidelijker dichterbij komt en voelbaar is dat het einde van de oorlog nadert, worden zij zelfverzekerder. Ze negeren de opdracht om versterkingen te maken. Met het helpen van vluchtelingen en mensen die nog zoveel mogelijk proberen te redden uit hun gebombardeerde huizen verdienen zij veel meer. Veel mannen nemen dan de benen. Te veel volgens de Duitsers, die eerst het Schützenhaus gaan bewaken en later dreigen de mannen over te plaatsen naar een concentratiekamp. Vermoedelijk bereikt Jan in mei/juni 1945 veilig Rotterdam. Na de oorlog worden nog kinderen geboren en overlijden er twee op jonge leeftijd. Op 25 januari 2001 overlijdt Jan, 87 jaar oud. Hij wordt begraven in Nieuwegein.

Bron: Stadsarchief Rotterdam