Leesgezelschap Miscens Utile Dulci, Leiden

Geschiedenis van het archief: Het leesgezelschap Miscens Utile Dulci werd in 1780 opgericht. Het doel van dit gezelschap was het aanschaffen, doen circuleren en weer onder de leden verkopen van door hen geselecteerde boeken en tijdschriften. Miscens Utile Dulci was als leesgezelschap geen uniek verschijnsel. Er bestonden rond 1850 in Nederland naar schatting zo'n 800 van dergelijke verenigingen, waarbij de precieze invulling van doel en werkzaamheden van geval tot geval verschilden. Dergelijke gezelschappen waren sinds de tweede helft van de achttiende eeuw in Europa en de Verenigde Staten in opkomst. In een kleine kring van "gelijkgestemde zielen" stimuleerde men elkaar, geheel in de geest van de Verlichtingsidealen, tot vergroting en verbreding van de eigen geestelijke en zedelijke ontwikkeling. De leesgezelschappen waren aanvankelijk klein, zo'n tien tot vijftien leden. Zij kwamen bijeen om naar voordrachten te luisteren en te beslissen over de aanschaf van boeken. Later ontstonden er grotere gezelschappen met vijftig leden of meer. De enige gelegenheden waarop die bijeenkwamen, waren de momenten waarop beslissingen moesten worden genomen met betrekking tot het aannemen van nieuwe leden of voor de verkoop van de in een bepaalde periode aangeschafte boeken. Miscens Utile Dulci was ook zo'n vereniging, in wetenschappelijke literatuur aangeduid als "leescirkel". Men organiseerde geen voordrachten maar beperkte zich tot de aanschaf en het doen circuleren van voor gemeenschappelijke rekening aangeschafte lectuur.