Militairen op de het Burgemeester Sweensplein

<p>Een korte brief zorgde in 1940 voor een enorme boosheid, maar ook voor angst en een enorme machteloosheid bij de bewoners van 27 woningen en boerderijen, die gevorderd werden door de Duitse bezetter voor de aanleg van Fliegerhorst Gilze Rijen. Geen enkele uitleg! Geen enkel alternatief! Geen enkele vergoeding! Vertrekken! En zoek het verder maar uit! Dit is een van die burgerwoningen die aan de oude verbindingsweg tussen Rijen en Gilze stonden. Achter restaurant 't Vermaeck in Rijen staan nog een paar van deze woningen die konden blijven staan&nbsp;&nbsp;</p> <p>De leerlooierij van Smeekens ging op 4 september 1944 in vlammen. DE fabriek was in brand gestoken door de Duitsers tijdens Dolle dinsdag. In Rijen werden veel fabrieken in brand gestoken of verwoest. Op 4 september 1946 werd de herstelde fabriek officieel geopend&nbsp;</p> Op 3 september 1944 vallen 105 Engelse Lancaster bommenwerpers het Duitse vliegveld in Gilze en Rijen aan. Tijdens deze aanval komen ook bommen terecht op het fabriekscomplex van de N.V. Lederfabriek Noord-Brabant. De fabriek brandt daardoor helemaal uit. Na de oorlog wordt de fabriek herbouwd De vier kerkdorpen van de gemeente Gilze en Rijen hebben in de Tweede Wereldoorlog méér gevolgen van oorlogshandelingen gekend dan andere plaatsen door de aanwezigheid van het door de Duitse bezetters ingenomen vliegveld. De gemeente besloot om ingaande 2014, in samenwerking met Heemkring Molenheide, ieder jaar herinneringsborden te plaatsen ter herdenking van die tragische gebeurtenissen. Dolle Dinsdag is de aanduiding voor dinsdag 5 september 1944. Op die dag speelden zich in heel Nederland emotionele taferelen af naar aanleiding van berichten dat het land nu elk moment bevrijd kon worden van de Duitse bezetting. De geallieerden hadden namelijk in de voorgaande dagen in hoog tempo terrein gewonnen. Op zondag 3 september was Brussel bevrijd en op maandag 4 september was Antwerpen op de Duitsers veroverd. In de loop van maandag 4 september blijven Duitse troepen over de grotere wegen in onze gemeente terugtrekken, komend uit de richting Alphen en Chaam. Grotere colonnes bewegen zich over de rijksweg Breda-Tilburg van west naar oost. Er zijn halfrupsvoertuigen bij. Een paar geallieerde verkenners vliegen op grote hoogte over. Vrijwel de hele dag door is in het zuiden en zuidwesten geschutvuur hoorbaar. Omstreeks 16.00 uur rijdt één van de 7,5 cm-kanonnen van de Flakbatterij (luchtdoelgeschut) aan de Bavelseweg vanuit de Biestraat richting Gilze. Wat eerst onmogelijk leek gaat toch gebeuren: na een lang geraas van proefdraaien stijgt rond 19.00 uur het eerste Dornier 217 vliegtuig op in de richting Rijen om vervolgens laag vliegend koers te zetten maar het oostnoordoosten! Er volgen welgeteld nog 31 Dorniers, een groter aantal dan iemand had vermoed. Onmiddellijk na het vertrek van de vliegtuigen begint in aller haast de ontruiming van de Flakstellingen. De eigen vervoerscapaciteit van deze eenheden is bij lange na niet berekend op het plotselinge onvoorziene bevel tot vertrek. Ondanks de rigoureuze vordering van paardenwagens met voerlui op het laatste moment bij omwonende boeren (o.a. Verhoven en Biestraat) moeten grote hoeveelheden munitie en allerlei andere materialen worden achtergelaten. Ook in Rijen gaat de Luftwaffe op de vlucht. Verscheidene gebouwen zoals scholen en fabrieks-ruimten zijn hier sedert februari 1944 of reeds eerder door de Luftwaffe gevorderd voor het legeren van militairen, het huisvesten van diensten of het opslaan van allerlei materiaal. Een groot aantal fabrieken en andere gebouwen worden door de zich terugtrekkende Duitsers in brand gestoken. In de nacht van 4 op 5 september 1944 is de Marechausseekazerne aan de Rijksweg door toedoen van de opkrassende bezetters in vlammen opgegaan. Deze kazerne is nooit meer herbouwd. Lange tijd heeft het hekwerk nog rondom het complex gestaan, nu is het een gazon en de rest is grotendeels terug naar de natuur gegaan. In de zeventiger jaren is er nog een nieuwe marechausseekazerne gebouwd in een woonwijk in Rijen-west <p>Op de late avond van 30 mei 1942 exploderen drie wagons van een munitietrein die juist het station is binnengereden. Er vallen veel gewonden en het station en acht woningen aan de Venneweg lopen zware schade op. Voor meer informatie over deze gebeurtenis klik <a href="https://www.heemkringmolenheide.nl/tweede-wereldoorlog-gilze-rijen/herinneringsroute/munitietrein-in-rijen-geexplodeerd/"><b>hier</b></a>.</p><p>De woning werd bewoond door de familie Maas. Piet Maas werkte bij een lederfabriek. Daarnaast woonde de familie Willemen en in huis waarvan een punt van het dak nog is te zien woonde de familie Biemans</p> Op 4 september 1944 werden diverse fabrieken door de Duitsers in brand gestoken en vernield. Ook de looierij van Smeekens <p>Vroeg in de ochtend van 10 mei 1940 vielen zeven Duitse bommenwerpers het vliegveld al aan. Hier de route die de vliegtuigen volgden om hun bommen te lossen</p> <p>Waar: Julianastraat 107(Boschstraat 101 tijdens de oorlog) In de achtertuin met schuilkelder zichtbaar aan de rechterzijde van foto. Wanneer: om 18.00 uur op 31-10-1944. Foto genomen door: Wim Proost Wie: v.l.n.r. : Nicolaas Verheijden, Tiny, Cor, drie soldaten(namen onbekend), Riet(op de voorgrond), Harry(op de achtergrond), Adriana Verheijden - van Rullen en Bets. De soldaten waren waarschijnlijk van de Britse 3rd/4th County of London Yeomanry (3rd/4th CLY),&nbsp;</p> <p> De Kampstraat loopt door het bos vanaf de Julianastraat tot de Atalanta. De geschiedenis van deze straat gaat ver terug. In 1915 liep deze vanaf het spoor tot aan het zogenaamde Kamp van Rijen. De Kampstraat was oorspronkelijk de toegangsweg tot het kamp. Tijdens de tiendaagse veldtocht in 1831 waren hier op de heide 8.750 man gelegerd, die samen met andere divisies in Brabant een leger van 25.600 manschappen vormden. De bedoeling was om de opstand van het zuidelijk deel van het Koninkrijk der Nederlanden (België) de kop in te drukken. De troepen stonden onder leiding van ge­neraal Karel Bernhard, hertog van Saksen-Weimar-Eisenach. Ze trokken in een lange veldtocht van tien uitputtende dagen op tegen de Belgen. Op 7 september 1915 viel het besluit om deze straat in Rijen de naam Kampstraat te geven. Tot de aanleg van de wijk Grote Spie in 1996 heette het gedeelte tussen spoorlijn en bos ook Kampstraat. Nu heet dat Atalanta. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er woningen voor het personeel van het vliegveld gebouwd. Na de bevrijding werden die door de bevolking leeggeroofd. Het gebied heette toen in de volksmond Siedlung</p> <p>De vier kerkdorpen van de gemeente Gilze en Rijen hebben in de Tweede Wereldoorlog méér gevolgen van oorlogshandelingen gekend dan andere plaatsen door de aanwezigheid van het door de Duitse bezetters ingenomen vliegveld. De gemeente besloot om ingaande 2014, in samenwerking met Heemkring Molenheide, ieder jaar herinneringsborden te plaatsen ter herdenking van die tragische gebeurtenissen. Op vrijdagmiddag 30 juli 1943, rond 15.45 uur, ontploft ter hoogte van overweg Vijf Eiken een munitietrein geladen met vliegtuigbommen. Vijfentwintig goederenwagons worden door deze ontploffing geheel of gedeeltelijk vernield. De locomotief en enkele achterste wagons blijven gespaard en daardoor ook de machinist, de hulpmachinist en de conducteur. De spoorlijn zelf wordt over een afstand van ongeveer 250 meter totaal vernield. Na de ontploffing ontstaat direct brand in de bossen aan de zuidkant van de spoorweg Breda – Gilze-Rijen. De vrijwillige brandweer van Rijen rukt met dertien man en één motorspuit uit, maar hoeft niet in actie te komen. De boswachter van Staatsbosbeheer heeft met een brandploeg de vlammen al gedoofd. Bij de ontploffing valt één dodelijk slachtoffer, een toevallige voorbijganger. Het is de 24-jarige lederbewerker Arnoldus Maria (Nol) Heerkens (24-05-1919 – 30-07-1943), die aan de Spoorlaan B 438 (later Spoorlaan Noord 14) in Rijen woont. Behalve dat er een dodelijk slachtoffer te betreuren valt, raken vijf mensen zwaargewond. Onder anderen een Luftwaffehelferin uit de nabij gelegen ‘Siedlung’ en een lid van het treinpersoneel. Ook een aantal bewoners van de woningen aan de Vijf Eiken raakt zwaargewond: • Geerdina Johanna Maria van der Velden (*09-05-1925 – +11-12-1973) • Adrianus Buys (*05-04-1881 – +28-03 1960) • Maria Klasina Bluekens, echtgenote van Adrianus Buys (*9 april 1882 – +18-12-1945) Een ambulance van de Duitse Wehrmacht vervoert hen naar het St. Ignatiusziekenhuis in Breda. Het merendeel van de huizen aan de Vijf Eiken raakt dusdanig beschadigd dat ze onbewoonbaar zijn. Ook de bekende Café-boerderijj Vijf Eiken aan de overweg wordt verwoest. Daarmee houden alle activiteiten in en rond het café op, zoals biljarten- en boogschieten. Maar ook hield de lokale architect Ad. Aarts er bijvoorbeeld aanbestedingen van zijn ontworpen bouwwerken. In 1947 wordt op de plaats van de verwoeste oudere uitspanning een totaal nieuw café annex boerderij gebouwd. Kosten F. 19.000,-. De herbouw krijgt de vorm van een complex met een H-vormige plattegrond. Voorin is het café met het woonhuis, in de tussenpoot is de waskeuken en opslag/kelder en in het achterste gedeelte wordt de boerderijstal ondergebracht. In de officiële Nederlandse kranten is als gevolg van de toen heersende censuur, geen woord verschenen over de explosie van de munitietrein en de daaropvolgende stremming van het spoor. De illegale pers meldt de explosie wel en oppert dat deze het gevolg is van sabotage</p> Op last van de Bauleitung der Luftwaffe schrijft burgemeester J. Klardie op 16 maart 1942 de bewoners van de Warande in Gilze aan hun huizen vóór 21 maart 1942 te verlaten. De huizen worden daarna gesloopt voor uitbreiding van het vliegveld ten behoeve van de Duitse bezetter <p>Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd aan de Oosterhouteseweg in Rijen door de Duitsers een munitiekamp ingericht. In dit kamp lagen ook veel oefenbommen opgeslagen. dit rapport gaat over deze oefenbommen&nbsp;&nbsp;</p> De vier kerkdorpen van de gemeente Gilze en Rijen hebben in de Tweede Wereldoorlog méér gevolgen van oorlogshandelingen gekend dan andere plaatsen door de aanwezigheid van het door de Duitse bezetters ingenomen vliegveld. De gemeente besloot om ingaande 2014, in samenwerking met Heemkring Molenheide, ieder jaar herinneringsborden te plaatsen ter herdenking van die tragische gebeurtenissen. Ter voorbereiding van de geplande operatie Market-Garden (17-25 september 1944) vallen de geallieerden alle Duitse vliegvelden in het zuiden van Nederland aan. Doel is het uitschakelen van de Duitse luchtverdediging. Op 3 september 1944 gaat om 15.25 de eerste keer het luchtalarm in Gilze en Rijen af. Om 15.50 klinkt een eindalarm. Er lijkt dan nog niet veel aan de hand te zijn. Om 16.40 verschijnen er echter opnieuw jagers in de lucht, gevolgd door 105 Engelse Lancaster bommenwerpers die hun lading op het vliegveld Gilze en Rijen afwerpen. Het grootste deel van de bommen komt op het vliegveld terecht, maar er komen ook enkele series bommen neer in de wijde omgeving van Haansberg, Rijen en Molenschot. Het fabriekscomplex van de N.V. Lederfabriek Noord-Brabant aan de Julianastraat in Rijen wordt geraakt. Er breekt brand uit. De vrijwillige brandweer van de gemeente wordt opgeroepen en is binnen een kwartier met twee motorspuiten ter plaatse. De ploeg van 19 man kan echter weinig doen. Als gevolg van het bombardement is de waterleiding dusdanig beschadigd dat er geen druk meer op de leidingen zit. Later op de avond komt er ook versterking van tien man van de brandweer uit Tilburg. Omdat ook zij niets kunnen uitrichten, worden ze vrijwel direct weer terug naar Tilburg gestuurd. De machteloze brandweer kan alleen maar toezien dat het fabriekscomplex grotendeels uitbrandt. Het nablussen duurt nog tot de volgende dag 16.00 uur. Na de oorlog wordt de fabriek herbouwd <p>Militairen op het Burgemeester Sweensplein (toen nog Marktveld) tijdens een uitwisseling met de inwoners. Op de achtergrond het huis naast het Kerkpad</p> <p>Leerlingen in de Tweede wereldoorlog in een noodlokaal op een zolder van een leerfabriek. Mogelijk bij Gijs Seelen in de Heistraat</p> <p>Bevrijdingsoptocht in Rijen hier op het Stationsplein met op de achtergrond het pand van de familie Adriaansen. Later was hier een weegbrug en fietsenstalling gevestigd van de familie. De tekst op het bord verwijst naar het feit dat toen de Duitsers waren vertrokken de bevolking op het vliegveld en andere locaties van de Duitsers steenkolen ging halen. Op de achtergrond zijn de beschadigingen aan het pand te zien</p> De vier kerkdorpen van de gemeente Gilze en Rijen hebben in de Tweede Wereldoorlog méér gevolgen van oorlogshandelingen gekend dan andere plaatsen door de aanwezigheid van het door de Duitse bezetters ingenomen vliegveld. De gemeente besloot om ingaande 2014, in samenwerking met Heemkring Molenheide, ieder jaar herinneringsborden te plaatsen ter herdenking van die tragische gebeurtenissen. De roof van de klokken uit de Maria Magdalenakerk. De Duitsers halen in januari/februari 1943 de klokken uit de toren van de Maria Magdalenakerk in Rijen. Ze voeren op 8 februari drie klokken af. Waarom ze dat doen? Tijdens de oorlog krijgt de Duitse oorlogsindustrie al snel gebrek aan allerlei grondstoffen, waaronder metalen. Daarom komt er op 18 juni 1941 een eerste metaalverordening waarbij alle koperen, nikkelen, tinnen en loden voorwerpen moeten worden ingeleverd (behalve monumenten, kerkklokken, kerkdienstvoorwerpen, orgels, museumstukken, volksdrachtonderdelen, orde- en eretekenen, munten en voorwerpen met historische, artistieke of antiquarische waarde). De Duitsers rekenen op 8.000 ton ingeleverd metaal; het worden er maar 3.000. De helft is afkomstig van het bedrijfsleven, de andere helft van burgers. Veel burgers verstoppen hun waardevolle en dierbare spullen. Omdat de opbrengst tegenvalt, gaat de Duitse bezetter over tot rigoureuzere maatregelen. Op 23 juli 1942 volgt een tweede metaalverordening en daaronder vallen onder andere de kerkklokken. De Nederlandse aartsbisschop De Jong protesteert direct in een brief aan de Duitse Rijkscommissaris Seyss-Inquart. De kerkklokken zijn gewijde voorwerpen, bestemd voor de kerkelijke eredienst en meewerken aan de uitvoering van de metaalverordening is, op grond van gewetensbezwaren, onmogelijk. De bezetter heeft hier geen boodschap aan. Eind oktober 1942 beginnen de Duitsers met het demonteren van klokken uit torens. De overheid vergoedt de kerkklokken op basis van ƒ 75,- per 100 kg klokmetaal. Op 9 december 1942 zendt aartsbisschop De Jong een mededeling aan kerkbesturen met het verzoek aan de voorzitter en de secretaris om een protocol op te maken, met daarin: 1.de diameter van de klokken, die zullen worden meegenomen; 2.het gewicht, indien dit mogelijk is; 3.de naam van de gieter en het jaartal van het gieten; 4.eventuele andere opschriften op de klokken aangebracht; 5.de vermelding of de klokken al dan niet tot de zogenaamde beschermde groep behoren. Frans van Beijsterveldt, een aannemer uit Rijen, krijgt van het kerkbestuur de opdracht om deze gegevens van de Rijense klokken in kaart te brengen. In de toren van de Maria Magdalenakerk hangen de volgende drie klokken: Klok 1, met een diameter van 82 cm, hoogte 67 cm Klok 2, met een diameter van 125 cm, hoogte 110 cm, voorzien van het jaartal 1905 Klok 3, met een diameter van 100 cm, hoogte 90 cm, voorzien van het jaartal 1905 Boven het kruis van de kerk hangt een vierde klok, de zogenaamde Angelusklok. Deze is de kleinste klok van een gelui (aantal klokken) en heeft de hoogste toon ervan. De Angelusklok werd vroeger dagelijks geluid om 6 uur 's morgens, op het middaguur en om 6 uur 's avonds. Dat waren de tijden waarop rooms-katholieken werden opgeroepen om het Engel des Heren (ofwel het Angelus) te bidden. Frans van Beijsterveldt noteert in zijn rapport de volgende gegevens over de Angelusklok: -een klok, met een middellijn van 51 cm, hoogte 37 cm, met het opschrift: PETER VANLIEN GHEIN HEEFT MIJ GEGHOTEN MCCCCCCXVI (1616) Ondanks zijn hoge leeftijd (van 1616), wordt ook de Angelusklok in opdracht van de Duitsers uit de kerk gehaald. De exacte datum hiervan is niet duidelijk: het gebeurt op de 1e of de 2e februari van 1943. De Duitsers voeren alle drie de verwijderde klokken na enkele dagen, op 8 februari 1943, af naar depots. Het is de bedoeling om ze van daaruit naar een smelterij te brengen. Na de oorlog blijkt dat dit niet is gebeurd, maar dat de klokken elders zijn opgehangen. Wil de parochie de klokken terugkrijgen, dan zal zij dit zelf op eigen kosten moeten organiseren. Alleen de Angelusklok komt ten slotte terug naar Rijen. <p>In het kader van de herdenking van 75 jaar bevrijding van de Tweede Wereldoorlog hangen er van medio maart tot medio mei 2020 in onze vier dorpen grote billboards aan lantaarnpalen, 66 in totaal. Op ieder bord staat een gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog, afgebeeld met twee foto’s en de bijbehorende tekst. Met daarbij een citaat van een jonge dorpsgenoot als antwoord op de vraag: “Wat betekent vrijheid voor jou?” De lantaarnpalen zijn versierd met vlaggen van onze bevrijders. Op een aantal borden vind je ook een QR-code. Door deze code te scannen kom je op de website van Heemkring Molenheide. Daar krijg je meer informatie over die bepaalde gebeurtenis. De billboards in de vier kerkdorpen hebben steeds betrekking op de gebeurtenissen in dat kerkdorp in de periode 1940-1945.</p> <p>Waar hangen de borden van het bevrijdingslint? – Molenschot: Schoolstraat, Veenstraat (7 borden) – Hulten: Oude Baan (7 borden) – Rijen: Julianastraat, Stationsstraat, Hoofdstraat (26 borden) – Gilze: Kerkstraat, Nieuwstraat (26 borden)</p> De vier kerkdorpen van de gemeente Gilze en Rijen hebben in de Tweede Wereldoorlog méér gevolgen van oorlogshandelingen gekend dan andere plaatsen door de aanwezigheid van het door de Duitse bezetters ingenomen vliegveld. De gemeente besloot om ingaande 2014, in samenwerking met Heemkring Molenheide, ieder jaar herinneringsborden te plaatsen ter herdenking van die tragische gebeurtenissen. Op vrijdagmiddag 30 juli 1943, rond 15.45 uur, ontploft ter hoogte van overweg Vijf Eiken een munitietrein geladen met vliegtuigbommen. Vijfentwintig goederenwagons worden door deze ontploffing geheel of gedeeltelijk vernield. De locomotief en enkele achterste wagons blijven gespaard en daardoor ook de machinist, de hulpmachinist en de conducteur. De spoorlijn zelf wordt over een afstand van ongeveer 250 meter totaal vernield. Na de ontploffing ontstaat direct brand in de bossen aan de zuidkant van de spoorweg Breda – Gilze-Rijen. De vrijwillige brandweer van Rijen rukt met dertien man en één motorspuit uit, maar hoeft niet in actie te komen. De boswachter van Staatsbosbeheer heeft met een brandploeg de vlammen al gedoofd. Bij de ontploffing valt één dodelijk slachtoffer, een toevallige voorbijganger. Het is de 24-jarige lederbewerker Arnoldus Maria (Nol) Heerkens (24-05-1919 – 30-07-1943), die aan de Spoorlaan B 438 (later Spoorlaan Noord 14) in Rijen woont. Behalve dat er een dodelijk slachtoffer te betreuren valt, raken vijf mensen zwaargewond. Onder anderen een Luftwaffehelferin uit de nabij gelegen ‘Siedlung’ en een lid van het treinpersoneel. Ook een aantal bewoners van de woningen aan de Vijf Eiken raakt zwaargewond: •Geerdina Johanna Maria van der Velden (*09-05-1925 – +11-12-1973) •Adrianus Buys (*05-04-1881 – +28-03 1960) •Maria Klasina Bluekens, echtgenote van Adrianus Buys (*9 april 1882 – +18-12-1945) Een ambulance van de Duitse Wehrmacht vervoert hen naar het St. Ignatiusziekenhuis in Breda. Het merendeel van de huizen aan de Vijf Eiken raakt dusdanig beschadigd dat ze onbewoonbaar zijn. Ook de bekende Café-boerderijj Vijf Eiken aan de overweg wordt verwoest. Daarmee houden alle activiteiten in en rond het café op, zoals biljarten- en boogschieten. Maar ook hield de lokale architect Ad. Aarts er bijvoorbeeld aanbestedingen van zijn ontworpen bouwwerken. In 1947 wordt op de plaats van de verwoeste oudere uitspanning een totaal nieuw café annex boerderij gebouwd. Kosten F. 19.000,-. De herbouw krijgt de vorm van een complex met een H-vormige plattegrond. Voorin is het café met het woonhuis, in de tussenpoot is de waskeuken en opslag/kelder en in het achterste gedeelte wordt de boerderijstal ondergebracht. In de officiële Nederlandse kranten is als gevolg van de toen heersende censuur, geen woord verschenen over de explosie van de munitietrein en de daaropvolgende stremming van het spoor. De illegale pers meldt de explosie wel en oppert dat deze het gevolg is van sabotage <p> De Kampstraat loopt door het bos vanaf de Julianastraat tot de Atalanta. De geschiedenis van deze straat gaat ver terug. In 1915 liep deze vanaf het spoor tot aan het zogenaamde Kamp van Rijen. De Kampstraat was oorspronkelijk de toegangsweg tot het kamp. Tijdens de tiendaagse veldtocht in 1831 waren hier op de heide 8.750 man gelegerd, die samen met andere divisies in Brabant een leger van 25.600 manschappen vormden. De bedoeling was om de opstand van het zuidelijk deel van het Koninkrijk der Nederlanden (België) de kop in te drukken. De troepen stonden onder leiding van ge­neraal Karel Bernhard, hertog van Saksen-Weimar-Eisenach. Ze trokken in een lange veldtocht van tien uitputtende dagen op tegen de Belgen. Op 7 september 1915 viel het besluit om deze straat in Rijen de naam Kampstraat te geven. Tot de aanleg van de wijk Grote Spie in 1996 heette het gedeelte tussen spoorlijn en bos ook Kampstraat. Nu heet dat Atalanta. Kampstraat 13 is gesloopt in 1997. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er woningen voor het personeel van het vliegveld gebouwd. Na de bevrijding werden die door de bevolking leeggeroofd. Het gebied heette toen in de volksmond Siedlung</p> <p>Bevrijdingsfeest Rijen 1945. Woonhuis van de familie Mallens, Stationsstraat 15 in Rijen. De gevel (met spandoek) is beschadigd door een granaatinslag. Waarschijnlijk is er op de avond van 27 oktober 1944 toen de Polen in de Julianastaat zaten op deze gevel geschoten. Op de zijkant van de ladder staat:: 'A. Hitler Anstreicher'</p>