memoires Lammert Vos

‘We waren het noordelijkste gedeelte van de Grebbelinie. Op de heenweg door A’foort stonden de mensen aan de straat te schreeuwen: ‘‘geef ze op hun donder jongens’’, schrijft Drentenaar Lammert Vos (Bovensmilde, 1912 - Sleen 1992) in 1988 in zijn memoires, die voor zijn familie zijn bestemd. Als in de meidagen van 1940 de Slag om de Grebbeberg plaatsvindt is Lammert dienstplichtig militair. Op 15 mei is Nederland officieel bezet door de Duitsers: ‘Terneergeslagen, woedend, mijn karabijn heb ik stukgeslagen op een kanon, veel jongens konden zich niet beheersen. Een adjudant schoot zich door zijn hoofd, hij was jood…’ Kort daarna mag het Nederlandse leger naar huis: ‘Met bootjes over de IJsel, de bruggen waren kapot, eerst naar mijn ouders. Jonge, je bent er nog. Ik kan me nu begrijpen dat ze in angst zaten.’ Met echtgenote Ytje en hun pasgeboren dochter Winy bewoont Lammert een boerderij in Eeserveen, waar ook regelmatig Joodse onderduikers verblijven. In 1941 wordt Ankie geboren. Niet lang daarna wordt de landbouwer met enkele buurtgenoten gearresteerd door de Landwacht: ‘Jan Hagel, met hun jachtgeweren, eigenlijk meer gehaat als landverraders dan de mof. We werden uitgeladen in Assen, café Boele Geerts, stamcafé van de Landwacht. Ze dronken, we zaten bij elkaar, met bijna geen kleren, op de klompen. Tegen de morgen onder geleide van revolvers naar de gevangenis. De burgers keken je meelijdend aan. We waren blij dat we weer op straat liepen.’ Het gezelschap belandt uiteindelijk in Kamp Amersfoort: ‘Er werden kleren uitgedeeld, oude Ned. soldatenjas, een muts, een stel voetlappen. Slapen, 3 kribben boven elkaar.’ Dan wordt Lammert overgeplaatst naar een werkkamp in Duitsland. ‘Als jongen werd je altijd voorgehouden dat een ‘‘kerel’’ nooit zwakheid mocht tonen, geen emotie’s. Er was een foto, bij de kleren, van jullie drie maar heb er weinig naar gekeken.’