Efferen, J. van

‘Geloof kan bergen verzetten, zegt een oud woord. Zoo was het ook daar bij ons in Rusland in die steppen, bij die verwoede gevechten, bij die vreeselijke koude, die slapelooze dagen en nachten, de ongeregelde voedselvoorziening en andere tientallen ongemakken,’ schrijft Johannes van Efferen (Winschoten, 12 september 1904 - Dieren, 8 maart 1993) na de oorlog in een verslag over zijn ervaringen als oostfrontstrijder. Van Efferen, hydraulisch ingenieur van beroep, heeft tijdens de Duitse bezetting een hoge functie bij de SS en is tevens rechterhand van Henk Feldmeijer (Assen, 30 november 1910 - Raalte, 22 februari 1945): één van de grondleggers (en voorman) van de Nederlandsche SS. De Nederlandse SS’ers worden veelal als lid van de Waffen-SS ingezet aan het oostfront, zo ook Van Efferen en Feldmeijer. Maar met de mannen, beide afkomstig uit het noorden van Nederland, loopt het heel verschillend af. Tegen Van Efferen wordt na de oorlog de doodstraf uitgesproken, maar in 1947 wordt gratie verleend en straf omgezet in levenslang. ‘Het was in het voorjaar van 1945,’ schrijft deze laatste in een inleiding van zijn verslag, ‘toen de Tweede Wereldoorlog 1939/1945 vrijwel beëindigd was en wij beiden - mijn lieve, dappere Vrouw en ik, met nog vele andere ‘‘politieke delinquenten’’ gevangen zaten in het voormalige Blindeninstituut te Haren, dat tijdens een gesprek met enkele lotgenoten, bij mij het denkbeeld rijpte om later, als we eenmaal vrij zouden zijn, memoires te gaan schrijven.’ Ondertussen is zijn strijdmakker Henk Feldmeijer op 22 februari 1945 bij Raalte (Overijssel) om het leven gekomen nadat diens auto is beschoten door een geallieerd jachtvliegtuig.