Torre, N. van der

‘We krijgen een barak aangewezen, kribben zonder dek of matras, de vlooien springen me in de benen en er hangt een lucht… hopeloos. Ik dommel een beetje in en eet de lekkernijen op die mijn moeder mij meegaf,’ aldus vangt het verblijf in Duitsland aan voor Rotterdammer Nicolaas van der Torre (1924-2001), die als dwangarbeider wordt tewerkgesteld in een aluminiumgieterij in Friedrichshafen. ‘Ik loop met loode schoenen naar de fabriek even de kaart afstempelen dan weer de gieterij in. Mijn werk bestaat uit het aluminium aandragen en de gegoten stukken uit de vormen kloppen. Alles is gloeiend heet en het stinkt als de hel. ’t Is een herrie en een kabaal hier. De mensen die ik zie zwoegen zien er allen even miserabel uit.’ Met de voedselvoorziening is het natuurlijk vreselijk gesteld: ‘Vandaag was het middag eten b.v. zuurkool met 1 of 2 aardappels erin eet ze. De meeste van ons lopen dan ook met doorval en maagpijn.’ Zomer 1943 wordt Nicolaas, al verwond door een grote steen die op zijn teen is terechtgekomen, zelf doodziek: ‘Ik sta op, kan haast niet slikken en blijf rustig op bed. Ha daar komt de lagerdokter hij kijkt eens in mijn keel en weet niet veel te zeggen. Hij gaat weg en komt terug met een Poolse politieke gevangene dat een arts blijkt te zijn. De uitslag luidt naar het ziekenhuis het blijkt diphterie te zijn.’ Na een verblijf van 54 dagen in het ziekenhuis keert Nicolaas terug naar de gieterij. Zomer 1944 wordt die kapotgebombardeerd door de geallieerden: ‘Ik zie nog net hoe het geraamte van de groote hal in elkaar valt als een kaartenhuis.’ Het einde van de oorlog is in zicht: ‘De moffen razen, tieren en vragen: ,,Warum Krieg?!’’ Wij zeggen echter dat ze dat in 1939 hadden moeten zeggen.’