1940 dwangarbeid 1945

‘Omstreeks 10 uur werd er flink aan de bel gerukt, mijn vrouw deed open; daarna trad een militair binnen,’ aldus beschrijft Hagenees C.J. Wesdijk (geboren 1912) dinsdagochtend 21 november 1944, als zo’n 7000 Haagse jongens en mannen worden opgepakt en weggevoerd naar werkkampen in Duitsland - een razzia bekend geworden onder de codenaam Operatie Sneeuwvlok. C.J. Wesdijk, met zijn echtgenote woonachtig in de Newtonstraat in Den Haag, beschrijft in zijn verslag uit 1946 zijn tijd in het Duitse kamp Rees. Bijna net zo indringend wordt de reis ernaartoe beschreven. Samen met zo’n 500 mannen in één ruimte brengt Wesdijk die eerste nacht slapeloos door in Delft: ‘Woensdag begon met wachten, kaarten, kromliggen op de grond. De sigarettenrook kon gesneden worden. De toiletten waren overvol, weldra liep de smeerboel over de grond en deed het schoolgebouw op een beestenstal gelijken.’ Die woensdag volgt een reis per schip naar Rotterdam: ‘Die begon vol goede moed en vertrouwen in de toekomst. Er werd mondharmonica gespeeld en gezongen. Kort voor Rotterdam werd de boot aan den grond gezet om daar gedurende den nacht te verblijven. Men kon aan dek om hun behoeften te doen. Voor een grote boodschap moest men half overboord hangen.’ In een haven wordt gestopt: ‘Een paar gingen onder geleide weg om bier te halen, hetgeen niet lukte.’ Op vrijdag arriveert men ‘bij een aanlegsteiger met grote loodsen’ in Amsterdam, waarna de reis met rijnaken wordt voorgezet richting IJsselmeer. In het ruim wordt de stemming er niet beter op: ‘Een priester aan boord heeft nog een rouwdienst gehouden. Het gevloek en geketter was verschrikkelijk.’ Na vier helse maanden in Duitsland komt Wesdijk met de Paasdagen van 1945 thuis: ’Na de begroeting waren mijn eerste woorden: ‘‘En nu gebakken aardappelen en pannekoeken, want daar heb ik mijn gehelen buitenlandse reis aan gedacht’’.’