Dagboek van mijn reis naar Duitsland. Mijn verblijf aldaar en mijn terugkeer na de bevrijding.

‘Vrijdag 10 november 1944 moest ik van huis vertrekken met onbekende stemming. Eerst dacht ik dat dit zo erg niet was. Temeer omdat ik dacht dat het voor korte tijd zou zijn,’ schrijft de 34 jarige Rotterdammer en havenwerker L. Vonk in een dagboek over de razzia van Rotterdam op 10 en 11 november 1944, de grootste die de Duitse bezetter in Nederland heeft gehouden. Ruim 52000 Rotterdammers en Schiedammers tussen de zeventien en veertig jaar oud worden opgepakt en als dwangarbeider naar Duitsland afgevoerd. Die vrijdagmiddag is Vonk met honderden, of duizenden, slachtoffers samengebracht in het Feyenoord Stadion: ‘Op het voetbalveld een paar uur in de kou en motregen gestaan in groepen. Toen konden we eindelijk onder de overkapping staan of zitten. Inmiddels was het al donker geworden.’ Na ‘zonder licht en warmte’ in het stadion te hebben overnacht, loopt men die zaterdagochtend richting Nassauhaven, bepakt en bezakt, ‘onderweg begeleid door een heele rij menschen die het aan het hart ging dat zoveel mannen en jongens tegelijk uit Rotterdam werden opgehaald’. Met ‘verroeste en van binnen natte’ lichters vaart men richting Kampen: een bootreis van twee dagen. ‘Zondagsmorgens lazen we in Gods woord,’ schrijft Vonk. ‘Wat was dat nu geheel anders. Er werd gevloekt en gespot. Ik dacht aan jullie, Vrouw en Kinderen, dat je aan het middagmaal zat. Wat was ik daar graag bij geweest.’ Op boerderijen dichtbij Bremen verricht Vonk zware landarbeid, maar de leefomstandigheden, vooral de voedselvoorziening, zijn er redelijk. In juni 1945 komt hij met de trein in Rotterdam aan: ‘Buiten het Station stonden autobussen gereed en vele belangstellenden te kijken naar familieleden uit de trein. Ik nam de bus naar Zuid, stapte aan de Randweg uit en verdween de Riederlaan in. En was na een paar minuten thuis….. We zagen elkaar na zeven maanden…’