Mijn dagboek als krijgsgevangene

"Het bevel staat in alle kranten", schrijft de in Wormer geboren en getogen Jan Band (1916-1995) in een dagboek over zijn ervaringen als krijgsgevangene in Duitsland. Het is april 1943. "Alle Militairen, moeten zig melden. Om zich in Duitsche gevangenschap te begeven. Overal schrik en ontsteltenis. Wat moeten we doen?". Met twee bevriende Nederlandse militairen zoekt Jan een schuilplaats, elders in de Zaanstreek. Op een boerderij in de Purmer worden ze gearresteerd. "Wij onder de vloer, met drie man. Eindelijk, om een uur of elf, kwamen de sloebers hoor. Eerst ging alles goed. Ze kregen koffie en sigaren om te paaien natuurlijk. Onderwijl keken ze toch overal. Opeens ontdekte één van die hufters het luik. Wat een gewaarwording. Eerst dat zenuwslopende gestamp boven je hoofd". Het drietal is er gloeiend bij: "Ze schijnen met zaklantaarns. We lagen doodstil. Ons hart klopte hoorbaar. Ja hoor ze zagen ons eindelijk. En schreeuwen dat ze deden". Na een verblijf van vijf weken in het Huis van Bewaring aan de Amsterdamse Weteringschans vertrekt Jan, zonder de twee anderen, in oktober 1943 naar Stalag IV B Mühlberg, het grootste krijgsgevangenenkamp op Duitse bodem. Maanden later werkt hij echter ergens dichtbij Leipzig, o.a. in een verfbussenwasserij: "Vanmorgen moest ik de gloorketel leegscheppen. Dat viel niet mee met een halfziek lichaam. De verfstof uit die verfbussen word er uitgekookt, en komt op de bodem. Dat moet dan eruit geschept worden. Het is moordend werk. Met één groote schop opscheppen, en dan over je schouder gooien in een vuilniswagen. Ik kon het niet voor elkaar boksen. Al gauw had ik de klodders verf op me armen. En dat brand zoo door die loog die erin zit. Zoodat ik me armen finaal verbrandde". Dankzij enigszins lichter werk weet Jan het tot het einde van de oorlog vol te houden.