Bevrijdingsdagboek

In 1944 is Jan Bais werkzaam in de Staatsmijn Maurits, de grootste steenkolenmijn van Nederland. Deze bevindt zich in zijn woonplaats Geleen. In zijn ‘bevrijdingsdagboek’ beschrijft Bais het dagelijks leven in Zuid-Limburg tijdens de laatste weken van de oorlog, tot en met de bevrijding van Geleen op 18 september 1944. Uit angst voor geallieerde luchtaanvallen heeft Jan, hoofd van een gezin met twee kinderen, van de kelder een slaapruimte gemaakt: ‘’t Is er wel gezellig, een soort vooronder van een beurtschipper. Ikzelf blijf boven, vrouw en kinderen moeten in het souterrain. Dit geeft een veel rustiger gevoel, omdat men bij naderend gevaar nooit precies weet of je al in de kelder moet en daarbij zijn we nu niet verplicht de kleinen wakker te maken.’ In een café maakt hij kennis met soldaten van de Wehrmacht: ‘Het treft me hoezeer deze mensen voor hun propaganda ontvankelijk zijn, nooit een eigen visie of een wat bredere of oorspronkelijke blik, altijd dat verhaaltje, en dan nog woordelijk, wat Goebbels het laatst heeft gepubliceerd in ‘Das Reich’.’ Hun terugtocht oogt deerniswekkend: ’Alle voertuigen zijn behangen met takken en bladeren, sobere versiering welke de schijn van een feestelijke aftocht geeft.’ Over de Staatsmijn Maurits schrijft Bais: ‘Vooral de centrales en het transportsysteem zijn zwaar getroffen door vernielzucht. Bij ons werd een nieuwe bedrijfsingenieur, een Duitser, aangekondigd. Wat een optimisme.’ Overhaast vertrekt een naast zijn woning gevestigde nationaalsocialistische kleuterschool: ‘Brieven, korsetten, die wijzen op een niet geheel geordende terugtocht, een paar nieuwe schoenen stond nog in de kast. Er is veel weggesleept, ook door de buren, die op vriendschappelijke voet stonden met de Hitlerjugend-dames: Frau Liselotte, bij haar vertrek een hoogzwangere onesthetische kobold en Ursula, een uit de kluiten gewassen, zware Duitse van 18 jaar: goedig, maar dom.’ Het mijnwerkersgezin viert uitbundig de bevrijding.